PG Zasoby

Salezjańskie Duszpasterstwo Młodzieżowe ACG 407

Rady Generalnej Towarzystwa Salezjanskiego - ACG 407

SALEZJAŃSKIE DUSZPASTERSTWO MŁODZIEŻOWE

« Jezus zlitował się nad nimi, byli bowiem jak owce nie mające pasterza. I zaczął ich nauczać» (Mk 6,34)

1


Rzym, 25 kwietnia 2010 roku.

Niedziela Dobrego Pasterza

Drodzy Współbracia.

Powracam do łączności z wami, życząc wam wiele łaski w blasku
Zmartwychwstania Pana Jezusa, który przez swoje Misterium Wiel-
kanocne napełnił dzieje radością i nadzieją. I my jesteśmy tego świad-
kami. To jest nasze powołanie i misja: iść „razem z młodymi, prowa-
dząc ich ku osobie Chrystusa Zmartwychwstałego, aby, odkrywając
w Nim i w jego Ewangelii ostateczny sens swego istnienia, wzrastali
jako ludzie nowi” (Konst. 34).

W ostatnim numerze Dokumentów Rady Generalnej (nr 406) przedstawiłem wam Wiązankę na 2010 r. Wkrótce napisałem wam ponownie, aby zaapelować o braterską solidarność dla naszych współbraci z Haiti. Po mojej wizycie w tym doświadczonym naro- dzie znów wam napisałem, dzieląc się z wami moimi przeżyciami i ocenę sytuacji, zaznajamiając wszystkich z projektem odbudowy. Ponawiam moją wdzięczność za wielkoduszną odpowiedź, jakiej udzieliły wszystkie Inspektorie wzięły udział i za inicjatywy, jakie podjęło wiele domów i dzieł, aby włączyć wspólnoty wychowawcze we współpracę z Opatrznością i pomóc narodowi haitańskiemu odro- dzić się z gruzów, i ożywić ich jako nowych mężczyzn i kobiety.

Na pewno, w Zgromadzeniu były inne ważne i doniosłe wydar- zenia, jak połączenie inspektorii argentyńskich, które dokonało się dnia 31 stycznia 2010 r., ale nie będę się nad nimi zatrzymywał także dlatego, że coraz więcej informacji podaje ANS w porę i wszystkim. Natomiast przechodzę od razu do przedstawienia tego listu. Różni się bardzo w swoim gatunku literackim od trzech ostatnich (tego o 150 rocznicy założenia Zgromadzenia Salezjańskiego [DKG 404], tego na stulecie śmierci księdza Rua [DKG 405], i przedstawiającego Wiązankę o ewangelizacji, [DKG 406]), lecz ten jest ważniejszy od nich. Najpierw, ponieważ jest związany z naszym posłannictwem, które zgodnie z tym, co mówi art. 3 Konstytucji, «nadaje całemu naszemu życiu swój konkretny wyraz, określa zadania, jakie mamy w Kościele i wyznacza miejsce, jakie zajmujemy wśród rodzin zakon- nych». Ale, przede wszystkim, dlatego, że zgodnie z tym, o czym mówi KG26 mamy kontynuować przemyślenia dotyczące odnowy naszego duszpasterstwa.

Myślę, że badania, prowadzona na UPS, w innych ośrodkach naukowych Zgromadzenia i w Inspektoriach, znajdą w tej prezentacji Salezjańskiego Duszpasterstwa Młodzieżowego punkt odniesienia. W rzeczywistości, w liście zbieram to, co robi się w Zgromadzeniu i jak powinno się realizować Salezjańskie Duszpasterstwo Młodzieżowe. Lecz chciałbym pomóc zrozumieć, dlaczego.

Cytat biblijny, który wybrałem, aby wprowadzić ten list wydaje mi się bardzo pouczający. W odróżnieniu od znanego fragmentu 10 roz- działu Ewangelii Jana, w którym Jezus przedstawił się jako Dobry Pasterz, w tekście Marka 6,30-44 mamy konkretny przejaw umysłu, serca i pasterskich dłoni Chrystusa.

Przypatrując się wielkiemu tłumowi, który Go oczekiwał, ewan- gelista mówi, że Jezus «zlitował się nad nimi, byli bowiem jak owce nie mające pasterza. I zaczął ich nauczać o wielu sprawach». Jego wzruszenie jako dobrego pasterza wyraża się przede wszystkim w tym, że zaczął «ich naucza o różnych sprawach», a dopiero potem w rozmnożeniu chleba oraz nakarmieniu tych wszystkich ludzi. To oznacza, że dla Jezusa pierwszym przejawem pasterskiej miłości jest ewangelizacja, złączona jednak z Jego zaangażowaniem, aby za- spokoić również elementarne potrzeby człowieka, jak jedzenie.

Postaram się ukazać spójny i jasny obraz obecnego stanu Salezjań-skie- go Duszpasterstwa Młodzieżowego. Odtąd ten tekst powinien być pr- zedmiotem studium dla inspektorów, rad inspektorialnych, dyrektorów i salezjanów w formacji. Mam wrażenie, że model duszpasterstwa w Zgromadzeniu niezupełnie jest znany, a jeszcze rzadziej przyjęty, nawet w bardziej dynamicznych Inspektoriach i przez gorliwych dele- gatów duszpasterstwa. Jestem przekonany, że należałoby wprowadzić w czyn autentyczny „przewrót kulturowy” w Zgromadzeniu, który jednocześnie byłby prawdziwym „nawróceniem” ku młodzieży. Zatem, mam nadzieję, że ukazanie naszego Salezjańskiego Duszpasterstwa Młodzieżowego będzie odczytane wzrokiem Jezusa, który uczy nas widzieć to, czego nie widzą nawet ci, którzy Go szukają, mianowicie, zaniedbanie, brak przewodników dla współcześnie żyjące3j młodzieży. W ten sposób, nasze działanie wychowawczo-duszpasterskie stanie się objawieniem Boga, pokazaniem, że „Bóg jest Miłością”.

1. Droga zgromadzenia w rozwoju salezjańskiego duszpasterstwa młodzieżowego po Soborze Watykańskim II

Salezjańska działalność wychowawcza i katechetyczna ze swoją strukturą, naśladującą model Oratorium z Valdocco, wewnątrz któ- rego, aby odpowiedzieć na potrzeby młodzieży, rozwinęły się: dom dla młodzieży nie mającej rodziny lub oddalonych od nich, warsztaty sztuk i rzemiosła uczące pracy i szkoła dla tej młodzieży, która mogła realizować studia humanistyczne lub naukowe.

Prowadzenie tych dzieł zostało powierzone osobom, które były ośrodkiem wspólnoty: Dyrektor, który jest ośrodek jedności i prze- wodnikiem wspólnoty w jej zaangażowaniu wychowawczo-dusz- pasterskim; Prefekt, pierwszy współpracownik Dyrektora, odpowie- dzialny także za administrację; Radca, odpowiedzialny za dyscyplinę, sprawy akademickie i organizacyjne; Katecheta, który animuje aspekt religijny, formację katechetyczną i grupy... Ten model kierował roz- wojem wychowawczych dzieł Zgromadzenia i pozostał opublikowa- ny w Konstytucjach i Regulaminach aż do 1972 r.

W ostatnich pięćdziesięciu latach zaczęło się odczuwać potrze- bę dostosowania tego modelu do nowych sytuacji społecznych. Tak rozpoczął się proces ponownego przemyślenia i odnowy praktyki wychowawczej i duszpasterskiej, która doprowadziła nas aż do obec- nego modelu duszpasterskiego.

1.1. Długa droga

1.1.1. Pierwsze kroki: od KG19 (1965) do KG21 (1978)

Kapituła Generalna 19 stanowi pierwszy akt wspólnotowej świa- domości w Zgromadzeniu odnośnie zmian, które dokonują się w śro- dowisku młodzieżowym a także potrzebę ponownego naświetlenia tradycyjnej praktyki wychowawczo-duszpasterskiej. Zapoczątkowa- no to, wprowadzając pewne częściowe poprawki, lecz przede wszyst- kim próbowano wprowadzić pierwszą odnowę centralnych struktur animacji i zarządu, by je uczynić bardziej przydatnymi w nowej sytu- acji, bez naruszania wierności pierwotnym podstawom. 4

Aż do tamtego momentu struktury animacji i zarządu posłanni- ctwa Zgromadzenia działały zgodnie z głównymi sektorami dzia- łalności: Radca Kapituły Wyższej odpowiedzialny za szkolnictwo, inny za. kształcenie zawodowe, Katecheta, koordynujący animację aspektów religijnych i chrześcijańskiej formacji... KG19 przyjęła, ad experimentum, aż do kolejnej Kapituły Generalnej, strukturaliza- cję animacji światowej, która ukazuje w sposób bardziej całościowy duszpasterstwo salezjańskie ustanawiając Radcę ds. Duszpasterstwa Młodzieżowego, który jest odpowiedzialny za animację wszystkich sektorów salezjańskiego duszpasterstwa w różnych dziełach  .

Na 1 Akta KG19. „Struktury Zgromadzenia”. ACS 244, styczeń 1966, pp. 17-47.

2 Kapituła Generalna uważała za stosowne powierzyć jedynemu Radcy całość Duszpasterstwa Młodzieżowego i parafialnego przez ich ścisłe powiązanie... Rad- ca delegowany zatroszczy się o formację ogólną w aspekcie religijnym, moralnym, intelektualnym we wszystkich domach salezjańskich (Oratoria, Internaty, Bursy, Pensjonaty, Ośrodki Młodzieżowe, Kółka, Towarzystwa, różnego rodzaju Stowarzy- szenia młodzieżowe), uwzględniając kompetencje inspektorów i współpracę Radcy odpowiedzialnego za grupy Inspektorii, dotyczy części ściśle miejscowej o charak-

szczeblu inspektorialnym, odpowiednio ustanowieni zostają Delega- ci inspektorialni, którym powierzane są różne sprawy związane ze studiowaniem, rozwojem, organizowaniem i koordynowaniem. Kapituła przedstawia tylko niektóre priorytetowe zadania Dusz- pasterstwa Młodzieżowego: Oratorium „stosownie unowocześnione i zreorganizowane... aby mogło przyciągać i pomagać większej liczbie młodzieży w rozmaitych instytucjach (ośrodkach młodzie- żowych, klubach, różnych stowarzyszeniach, kursach, szkołach wieczorowych)”. 3 Opracowuje stosowny dokument dla szkół zawo- dowych zalecając inspektoriom «ustanowienie komisji ds. wychowa- nia młodzieży pracującej z zadaniem studiowania, dokumentowania i konsultowania na rzecz domów».  Na szczeblu centralnym, pod przewodnictwem Radcy ds. Duszpasterstwa Młodzieżowego, powo- łuje Komisję centralną ds. wychowania młodzieży pracującej.

Kapituła Generalna 20 (KGS), w swoim wysiłku, aby na nowo przemyśleć życie i posłannictwo Zgromadzenia ponownie formu- łuje salezjańskie posłannictwo i swoich odbiorców, potwierdzając „absolutny priorytet Duszpasterstwa Młodzieżowego” 5 , przedstawia zasadnicze postawy duszpasterskie, którymi powinni kierować się Salezjanie w swoim działaniu duszpasterskim 6 i zachęca do otwarcia obecności salezjańskiej na nowe potrzeby młodzieży poprzez „nowe obecności”, które poszerzyłyby horyzonty działalności duszpaster- skiej realizowanej w tradycyjnych dziełach. 7 Jednocześnie potwier- dza nową strukturę centralną Duszpasterstwa Młodzieżowego, włą- czając ją do Konstytucji. 8

terze organizacyjnym, technicznym, szkolnym, zawodowym, ecc.” Idem, s. 24.

3 KG19. „Apostolat młodzieżowy”. ACS 244, styczeń 1966, s. 103.

4 Idem, s. 125.

5 KG20, n. 180.

6 Por. KG20, nn. 360-365.

7 „Posłannictwo salezjańskie nie potrafiło stworzyć, w wielu miejscach, nowej obecności, której wymagał świat w toku przeobrażeń. Wiele z postanowień KG XIX pozostało na papierze” (KG20, n. 393).

8 Konstytucje Towarzystwa św. Franciszka Salezego. Ed. 1972. Art. 137.140.

Kapituła Generalna 21, podejmując ukierunkowania KG20, na nowo je rozważa i rozwija, przedstawiając treści wychowawcze w ramach dojrzałego obrazu odniesienia istniejącego do tej pory; pro- ponuje fundamentalne linie dla Projektu Wychowawczo-Duszpaster- skiego, który da odpowiedź na nową sytuację młodzieży 9 ; potwierdza ścisłą integrację wychowania i ewangelizacji w salezjańskim systemie wychowawczym. 10 Ponadto, zobowiązuje Inspektorie do przemyśle- nia na nowo Systemu Zapobiegawczego, studiowania dzisiejszego stanu życia młodzieży, wyrażenia w odpowiedni sposób celów, treści i salezjańskiego stylu w Projekcie Wychowawczo-Duszpasterskim, utworzenia i rozwijania w każdym salezjańskim dziele Wspólnoty wychowawczo-duszpasterskiej.  Następnie ukierunkowania te zosta- ną skodyfikowane w Konstytucjach i Regulaminach przez Kapitułę Generalną 22. 

1.1.2. Rozwój linii KG21 zatwierdzony przez Dykasterię (1978-1990)

Kapituła Generalna 21 zobowiązała Zgromadzenie do głęboką odnowy Duszpasterstwa Młodzieżowego. Aby pomóc wspólnotom i inspektoriom w pełnym jej zrozumieniu i przyjęciu, Radca ds. Dusz- pasterstwa Młodzieżowego, ks. Juan E. Vecchi, wraz ze swoim ze- społem podjęli wielki wysiłek pogłębienia istotnych elementów sa- lezjańskiego Planu Wychowawczo-Duszpasterskiego oraz wspólnoty wychowawczo-duszpasterskiej, proponując praktyczne środki do wprowadzenia jego opracowania, aby móc ocenić programy wycho- wawcze i duszpasterskie w różnych dziełach według wskazówek Ka- pituł. 13 Poprzez te narzędzia Dykasterium ukierunkowuje Inspektorie

9 KG21, por. n. 14.80ss.96ss; por. n. 105 (inspektorialny projekt wychowawczy); i następnie dla różnych dzieł: n. 127 (oratorium); n. 132.134 (szkoła), n. 140 (parafia).

10 Idem, por. n. 4.14.

11 Idem, por. nn. 63-68.79.

12 Por. Konstytucje art. 47; Regulaminy art. 4 i 5.

13 Por. Dokumenty opracowane przez Dykasterium ds. Duszpasterstwa Młodzieżo- wego w latach 1979 – 1988. Elenko znajduje się w La pastorale giovanile salesiana.

na poznanie, przyjęcie i rozwój w ich konkretnej sytuacji głównych linii modelu salezjańskiego Duszpasterstwa młodzieżowego jako rze- czywistości jednolitej i organicznej. 14

Trzeba przyznać, że ten systematyczny i ogólny wysiłek refleksji, formacji i komunikacji postępował w Inspektoriach niezbyt regular- nie. Podczas gdy niektóre Regiony i Inspektorie podjęły go i pod- dały próbie, inne, z różnych powodów, kontynuują poprzedni wzo- rzec, zmieniając czasami tylko niektóre nazwy. Ogólnie, dostrzega się trudność współbraci i wspólnot w przyjęciu nowej mentalności i odnowie zwyczajnej praktyki.

1.1.3. Kapituły Generalne 23 (1990) i 24 (1996)

Następnie KG23 zebrała to, co zostało wypracowane wcześniej przez Zgromadzenie i przedstawiła jednolitą propozycję programu duszpasterskiego, który zbiera w sposób organiczny wszystkie fun- damentalne elementy salezjańskiego programu wychowawczo dusz- pasterskiego.

W swoim sprawozdaniu na Kapitule o stanie Zgromadzenia, ksiądz Generał powiedział: «Strefa Duszpasterstwa młodzieżowego potrzebuje nowego i poważnego rozważenia organicznego i opera- tywnego [...] Oceniając na szczeblu światowym, można powiedzieć, że aspekt młodzieżowy był przedmiotem ogólnych zachęt, lecz nie konstrukcyjnych posunięć innowacyjnych, przełomowych i opera- tywnych, z zaangażowaniem osób, środków i ukierunkowań zobo- wiązujących». 15 Można stwierdzić, że KG23 stanowi odpowiedź na tą potrzebę: przedstawienie jednolite, organiczne i operatywne całego projektu salezjańskiego duszpasterstwa.

Quadro di riferimento fondamentale. Seconda Edizione. Roma 2000, ss. 13-14.

14 Jako końcową syntezę zobacz książkę: Dicastero per la Pastorale Giovanile. Pa- storale giovanile salesiana. Roma 1993. W niej zebrane są fundamentalne elementy Salezjańskiego Duszpasterstwa Młodzieżowego, na rysunkach z krótkimi objaśnie- niami

15 Por. „La Società di San Francesco di Sales nel sessennio 1984-1990”. Relacja Ks.Generała (KG23), n. 180.

Kapituła proponuje Zgromadzeniu fundamentalne linie salezjań- skiego procesu wychowawczego do wiary, który odpowiadałby zło- żonej sytuacji młodzieży w jej odmiennych kontekstach, by w prak- tyce dokonać syntezy między wychowaniem i ewangelizacją, co cha- rakteryzuje nasz system wychowawczy; przedstawia też, dynamicz- nie i stopniowo, główne elementy czterech procesów wychowania do wiary, obszarów, które doskonale zgadzają się z czteroma wymiarami salezjańskiego planu wychowawczo-duszpasterskiego, czyli, obszar dojrzałości ludzkiej, obszar spotkania z Jezusem Chrystusem, obszar przynależności do Kościoła, obszar zaangażowania dla Królestwa Bożego. 16

Kapituła rozwija także wartości Salezjańskiej Duchowości Mło- dzieżowej, która jako autentyczny plan życia chrześcijańskiego i dro- ga do świętości, stanowi cel i inspirację, która powinna prowadzić i wspierać cały proces wychowania do wiary. 17

Oprócz przedstawienia treści, wartości i przebiegu tego projek- tu, Kapituła podsuwa także pewne ukierunkowania, aby uczynić go operatywnym: wspólnota salezjańska, jest animatorką wspólnoty wy- chowawczo-duszpasterskiej, jako podstawowy podmiot projektu 18 ; inspektorialna animacja duszpasterska, niech wspiera i promuje orga- niczną jedność różnych aspektów duszpasterskich (Delegat inspek- torialny ds. Duszpasterstwa Młodzieżowego wraz ze swoim zespo- łem) 19 ; ukierunkowanie powołaniowe jako kwalifikowany element planu 20 ; znaczenie środków komunikacji społecznej jako aktualnej drogi i formy dla ewangelizacji. 21

Po Kapitule wiele Inspektorii z wysiłkiem i entuzjazmem podjęło się konkretnego wdrożenia w swoim środowisku wskazówek prze-

16 Por. KG23, nn. 120-157.

17 Por. KG23, n. 161 ss.

18 Por. KG23, nn. 232-238.

19 Por. KG23, nn. 239-246.

20 Por. KG23, nn. 247-253.

21 Por. KG23, nn. 254-260.

biegu wychowania do wiary. Często jednak niewystarczająca forma- cja animatorów czyni mało operatywnymi te plany.

Kapituła Generalna 24 zgłębia główny aspekt modelu duszpaster- skiego, jego fundamentalny podmiot, wspólnotę wychowawczo-dusz- pasterską, w której Salezjanie i osoby świeckie dzielą się duchem i po- słannictwem Księdza Bosko. W świetle szerokiej weryfikacji sytuacji i przebytej drogi w Zgromadzeniu, Kapituła przedstawia uzasadnienia eklezjalne, charyzmatyczne i kulturowe, które wzywają do pójścia dalej oraz podaje kryteria działania i niezbędne ukierunkowania energiczne. Nowość, jak mówił Ksiądz Generał na zakończenie Kapituły, «wynika z wtargnięcia osób świeckich w zakres salezjański i włą- czenia ich doświadczenia w sedno charyzmatu». 22

Kapituła wzywa nas do przejścia od uznania osób świeckich jako zwykłych współpra- cowników do prawdziwego włączenia ich w posłannictwo, od opera- tywnej pomocy do prawdziwej i właściwej współodpowiedzialności, od zależności przeważnie funkcjonalnych do głębokiej komunikacji międzyosobowej i grupowej co do wartości pedagogii i duchowości salezjańskiej, i to wszystko w systematycznym przebiegu kwalifiko- wanej formacji.

W ten sposób KG24 potwierdza i zgłębia znaczenie WWD, jako konkretnej formy realizacji salezjańskiego planu wychowawczo- duszpasterskiego, włączając w rodzinny klimat młodzież, wycho- wawców, osoby duchowne i świeckie; określa swoistą rolę salezjań- skiej wspólnoty zakonnej w animacji WWD i fundamentalne kryteria dla salezjańskiej formacji duszpasterskiej, którą ma ożywiać. 23

1.2. Wielkie cele tej drogi

Na tej drodze Zgromadzenie odkrywa i potwierdza pewne charak- terystyczne aspekty swojej praktyki duszpasterskiej, które, jak sądzę są ważne, aby lepiej zrozumieć całokształt podstawowych informacji o Salezjańskim Duszpasterstwie Młodzieżowym.

22 KG24, n. 231.

23 Por. KG24, nn. 149-161.

1.2.1. Znajomość coraz bardziej pogłębiona nowej sytuacji młodzieży

Społeczne i eklezjalne środowiska i konteksty dogłębnie się zmie- niły. Młodzież żyją nowymi wartościami i mają nowe kryteria życia, które stanowią prawdziwie nową kulturę; tradycyjne kręgi przeka- zu kulturowego i religijnego (rodzina, szkoła, Kościół...) osłabiły się i często przeżywają kryzys. Sytuacja, w której trzeba podjąć obowiąz- ki wychowawcze i duszpasterskie jest odmienna i ciągle się zmienia. Nie można więc ograniczyć się do małych poprawek dopasowanych do tradycyjnej praktyki, ani myśleć o jednym schemacie działania, jednakowym dla wszystkich.

Ta świadomość coraz bardziej wyraźna, rozpoczyna się od zrozu- mienia „nowej” salezjańskiej obecności wśród młodzieży  , „nowej ewangelizacji” 25 , „nowego wychowania” 26 , a nawet „nowego syste- mu zapobiegawczego”. 27 Poprzez te stwierdzenia chce się wyrazić potrzebę ponownego przemyślenia i pogłębienia treści i ustawienia salezjańskiego wychowania i duszpasterstwa, w odpowiedzi na nową sytuację młodzieży.

1.2.2. Próba ponownego sformułowania treści i sposobów wychowania i duszpasterstwa tradycyjnego

Usilnie powtarzane wezwania Kościoła do odnowienia katechezy i chrześcijańskiej formacji, przede wszystkim młodzieży włączonej w konteksty głęboko zsekularyzowane, dając pierwszeństwo ewan-

24 Por. Pascual Chavez. Wspólnie dla młodzieży Europy. Przemówienie końcowe Ks. Generała w czasie spotkania z inspektorami Europy, 5 grudnia 2004. ACG 388, sty- czeń-marzec 2005, ss. 113-15.

25 Por. Egidio Viganò. „Nowa ewangelizacja”. AKG 331, październik-grudzień 1989.

26 Por. Egidio Viganò. „Nowe wychowanie”. AKG 337, lipiec-wrzesień 1991.

27 Por. Egidio Viganò. Powołani do wolności. Odkrywamy na nowo system wycho- wawczy, wychowując młodzież do wartości. Komentarz do wiązanki na 1995, Roma. FMA. ss. 9-12.

gelizacji i odnowionemu głoszeniu Jezusa Chrystusa, tak samo jak doświadczenie nieadekwatności wielu propozycji zaoferowanych w naszych środowiskach wychowawczych, odczuwają konieczność dogłębnego przemyślenia treści i sposobów wychowania do wiary, a szczególnie do niektórych fundamentalnych punktów:

• Przede wszystkim jedność i integralność propozycji wychowawczo- duszpasterskiej, przezwyciężając fragmentaryczność praktyki, która uważa duszpasterstwo za część („aspekt religijny”), którą dołącza się do innych aspektów działania wychowawczego, a nie za jakość, która charakteryzuje całość propozycji. Uważać działanie duszpasterskie jako organiczną jedność znaczy pojmować go jako jedyny proces, w którym różne elementy, które go tworzą, wzajemnie się dzielą i określają, przyczyniając się wspólnie do realizacji tego samego celu, którym jest integralny rozwój młodego człowieka branego pod uwa- gę w całości jego bytowania. Przejawem tej jedności jest ścisły zwią- zek między czteroma wymiarami salezjańskiego duszpasterstwa (wy- miar wychowawczy, wymiar ewangelizacyjny, wymiar zrzeszeniowy i wymiar powołaniowy), które powinny być rozważane i rozwijane w wewnętrznej łączności, a zwłaszcza wychowanie i ewangelizacja: wychowanie, które rozwija poczucie religijne życia oraz otwiera i po- piera proces ewangelizowania, i ewangelizacja, która proponuje wy- chowaniu model człowieczeństwa w pełni zrealizowanego i uznaje w jego rozwoju dynamikę wychowania.

• Wspólnotowe znaczenie salezjańskiego programu, który bierze po- czątek we wspólnocie i tworzy wspólnotę. Wspólnota wychowaw- czo-duszpasterska, w której salezjanie i świeccy podzielają ducha i posłannictwo salezjańskie, jest prawdziwym podmiotem duszpaster- stwa salezjańskiego. W tej szeroko pojętej wspólnocie wychowaw- czej, salezjańska wspólnota zakonna podejmuje szczególne obowiąz- ki świadectwa, animacji, jedności i formacji, jak stwierdza KG24. 28

28 „W szczególności jej specyficzne zadanie polega na głoszeniu prymatu Boga i na całkowitym poświęceniu się dziełu wychowania ewangelizacyjnego poprzez osoby salezjanina kapłana i salezjanina koadiutora; na gwarantowaniu tożsamości chary-

• Mentalność projektowania. Pomimo, że już w 1978 r. domagano się od inspektorii opracowania Programu Wychowawczo-Duszpaster- skiego 29 , który został określony w Regulaminach Ogólnych sześć lat później 30 i pogłębiony przez Dykasterię, z wytycznymi, które wyjaś- niały jego treści i metodologię, to jednak jego konkretna realizacja nie była łatwa. Wspólnoty nie mogły zrozumieć, że nie tyle chodziło o opracowanie dokumentu, z wyliczeniem wielorakiej działalności i uczestnictwa, które chciałoby się rozwinąć w salezjańskim dziele, ile raczej zorganizować je i koordynować w taki sposób, aby stanowi- ły stopniową drogę do konkretnych i możliwych do zweryfikowania celów, z jasnymi możliwościami preferencji i następstwa. Bez takie- go sposobu myślenia, projekt nie był w stanie prowadzić i ukierunko- wywać codzienną praktykę.

• Styl animacji, który, w nowej sytuacji młodzieżowej wyraża kil- ka ważnych elementów Systemu Zapobiegawczego: styl obecności wśród młodzieży, który uprzywilejowuje relacje międzyosobowe bardziej niż te instytucjonalne; towarzyszenie, które stara się przede wszystkim o pogłębianie motywacji wytycznych, aniżeli o ich sku- teczność; uczestnictwo, które stara się o jedność i zbieżność wspól- nego projektu bardziej, niż o mnożenie inicjatyw.

1.2.3. Rozszerzenie pola działania jako odpowiedź na nową sytuację

Z kryzysem tradycyjnych instytucji wychowawczych pojawiają się nowe miejsca i nowe doświadczenia, które mają znaczenie dla młodzieży i są zdolne przekazywać wartości i style życia. Z wydłu- żeniem okresu młodości wyłaniają się nowe możliwości formacji i uczestnictwa; środowisko stopniowo sekularyzowane i zwiększanie zmatycznej; bycia ośrodkiem jedności i uczestnictwa; przyjmowaniu, pobudzaniu i wzywaniu świeckich do uczestnictwa w duchu i w posłannictwie Księdza Bosko; popieraniu formacji duchowej, salezjańskiej i powołaniowej” (KG24, n. 159).

29 Por. KG21, n. 105.

30 Por. Regulaminy Ogólne, art. 4.

się marginesu młodzieżowego ukazują nowe wyzwania i otwierają nowe możliwości wychowania młodzieży.

Z tego powodu powstają wszędzie „nowe obecności”, które próbują nowych form nawiązania kontaktu i spotkania z młodzieżą, zarówno wśród młodzieży z marginesu, jak również przez stowarzyszenia, które przeżywały swój rozkwit około roku 1988 jako Salezjański Ruch Młodzieżowy; powstają także Centra duszpasterstwa młodzieżowego i katechizacja, inicjatywy środków przekazu społecznego nastawio- ne na młodzież, aby rozwijać nowe formy językowe i pola ekspre- sji młodzieżowej, centra duchowości, zwrócenie większej uwagi na świat młodzieżowy uniwersyteckiej poprzez pensjonaty i ośrodki dla nich, rozwój wolontariatu misyjnego, ecc.

Jeżeli początkowo wiele z tych nowych obecności kojarzyło się z zestawieniem a niekiedy z przeciwstawieniem tradycyjnej obecności, to stopniowo zostały one przyjęte przez Inspektorie i włączone do ich programów wychowawczo-duszpasterskich. Co więcej, temat „nowa obecność” rozszerza się na wszystkie dzieła, pobudzając odnowę ich praktyki duszpasterskiej w taki sposób, że stają się nowymi formami obecności i posługi wychowawczej wśród młodzieży.

Ten nowy rodzaj obecności wymaga nowego nastawienia wychowawczego i duszpasterskiego, nowej relacji ze wspólnotą eklezjalną i z terytorium; dlatego powoli, lecz nieustannie, Inspektorie odnawiają swoje obecności i starają się uczynić je bardziej potrzebny- mi (szkoły, kształcenie zawodowe, oratoria i centra młodzieżowe...). Począwszy od KG20 zachodzi szybki rozwój obecności parafialnych, które przestają być uważane jako „wyjątkowe”. Pomnażają się w Zgro- madzeniu; lecz ten rozwój odbywa się ze znacznymi trudnościami przyjęcia w nich nowych perspektyw i tożsamości salezjańskiego duszpasterstwa. W swoim sprawozdaniu na KG22 (1984) Ksiądz Generał przedstawia napotkane trudności po to, aby nadać naszym obecnościom parafialnym oblicze młodzieżowe i ustawienie spójne z salezjańskim programem wychowawczo-duszpasterskim; skute- czny wzór duszpasterstwa młodzieżowego i drogi wychowania do wiary nie były ani jasne ani podjęte. 31

31 Por. „Towarzystwo św. Franciszka Salezego w latach 1978-1983”. Sprawozdanie

1.2.4. Odnowa struktur animacji i zarządu duszpasterstwa w Zgromadzeniu i w Inspektoriach

Od KG19 Zgromadzenie odczuwa potrzebę odnowienia struktur animacji duszpasterskiej. W nowej sytuacji, naznaczonej przez wielką różnorodność kontekstów, w których działają Salezjanie, jest nie do pomyślenia, aby ten sam program lub plan działania mógł być zasto- sowany wszędzie w formie jednoznacznej. Wytyczne i ogólne ramy powinny być przyjęte przez Inspektorie i dostosowane do własnej sytuacji, w dialogu z warunkami społecznymi i kulturowymi, cha- rakterystycznymi dla danego miejsca. Dlatego jest rzeczą niezbędną rozwijać w Inspektoriach system animacji i zarządzania duszpaster- skiego, zdolnego dokonać takiej refleksji i towarzyszyć wspólnotom lokalnym w praktycznym wprowadzeniu modelu duszpasterskiego, zapewniając także sprawną komunikację z innymi inspektoriami i z centralą Zgromadzenia.

Jedność organiczna duszpasterstwa salezjańskiego wymaga, aby był jeden punkt odniesienia dla całego duszpasterstwa w jego różnorakich przejawach i sektorach, którymi są Radca ds. Duszpa- sterstwa Młodzieżowego na szczeblu światowym i Delegat ds. Du- szpasterstwa Młodzieżowego na szczeblu inspektorielnym; do nich należy animować i prowadzić rozmaite sektory i zakresy duszpaster- stwa w jedności i w koordynacji działania; dlatego Delegat będzie miał zespół, który będzie dzielił z nim odpowiedzialność animacji.

Ta struktura została w pełni zdefiniowana już na KG23 32 i rozpowszechniła się w całym Zgromadzeniu. Trudność polega na przyjęciu ze strony współbraci tej ważnej funkcji animacji duszpaster- skiej, która nie może ograniczyć się tylko do zorganizowania pewnej działalności z młodzieżą czy koordynowania pewnych wydarzeń lub sektorów, lecz która musi towarzyszyć wspólnotom lokalnym w ich wysiłku realizowania modelu duszpasterskiego, przezwyciężając par- tykularyzm i rosnący trend w mentalności planowania i w wymiarze wspólnotowym duszpasterstwa młodzieżowego. Prócz tego Delegat Ks. Generała (KG22), n. 184.

32 Por. KG23, nn. 243-246.

ze swoim zespołem musi koordynować wszystkie sektory duszpaster- stwa w inspektorii, troszcząc się, aby w każdym były obecne cztery podstawowe wymiary duszpasterstwa, i by miała miejsce współpraca w działaniu dla dobra posłannictwa wychowawczego i ewangelizacji młodzieży. To domaga się Delegata, który będzie zaangażowany w pełnym wymiarze czasu i łatwości z jego strony kontaktów ze wspólnotami lokalnymi a także ścisłego łączenia animacji duszpa- sterskiej z zarządem Inspektorii, z Inspektorem i jego Radą. To nowe ustawienie nie było łatwe do zrozumienia a przede wszystkim do wprowadzenia w niektórych rejonach z konsekwentną zbytnią powolnością w asymilacji i praktyce modelu duszpaster- skiego. Można było zauważyć, że Inspektorie, które liczą na zespół w animacji duszpasterskiej, utworzony na bazie kryteriów od- nowionych, Rada inspektorialna, która poświęca czas na refleksję o duszpasterstwie, na ciągły dialog i wymianę myśli z Dykasterią i innymi pośrednimi organizmami (Konferencje, krajowe centra itp.) w rzeczywistości postępuje w rozwoju salezjańskiego duszpasterstwa młodzieżowego w sposób dynamiczny, znaczący i odpowiadający nowym sytuacjom.

1.2.5. Punkt zapalny uwagi: jakość działalności wychowawczo - duszpasterskiej

Pierwszy rzut oka na przebytą drogę począwszy od 1970 r. po- kazuje nam rozwój raczej szeroki. Domagały się tego nowe akcje misyjne, pojawiające się potrzeby społeczne, włączenie laikatu do naszych dzieł. Dlatego starano się o powiększenie każdego poszc- zególnego dzieła i pomnożenie obecności prawie we wszystkich in- spektoriach.

Często taka rozpiętość kończyła się wytworzeniem pewne- go rodzaju poczucia obniżenia wartości we wspólnotach, które zostały osłabione i przeciążone obowiązkami z zakresu organizacji i zarządzania a które nie odnawiały sił zgodnie z oczekiwaniami. W ostatnich dwudziestu latach, kładło się przede wszystkim nacisk na danie pierwszeństwa na kwalifikacjom w działaniu wychowawc-

zo-duszpasterskim. W wielu sektorach złożonego społeczeństwa, pr- zedstawia się jakość jako warunek, aby mieć znaczenie prowadzący do ilości. Starano się więc skoncentrować wszystkie wysiłki animacji na jakości, zwłaszcza w następujących aspektach:

• nie zadawalać się duszpasterstwem początkowym, rozrywką, ogól- nikowymi propozycjami dla dużej grupy, czy też tylko prowadzeniem administracyjnym lub zarządzaniem jakąś działalnością, należy raczej skoncentrować udział na kwestii dojrzewania ludzkiego i wychowania do wiary z wyraźną i silną, intencją poświęcenia czasu i zasobów, aby systematycznie pracować z grupami i osobami, ukazując rozmaitość propozycji według osiągniętego poziomu...

• zapewnić systematyczną drogę ewangelizacji (głoszenie Jezusa Chrystusa) i wychowania do wiary, zdolnej poprowadzić młodzież do osobistego spotkania z Jezusem i z Kościołem; wychowywać do powołaniowego sensu życia i do solidarnego zaangażowania, które będzie wzbudzało i towarzyszyło powołaniom szczególnego zaangażowania i konsekracji w Kościele i w Rodzinie Salezjańskiej.

• rozwijać wymiar wychowawczy w naszych dziełach i w naszych programach, popierając personalizację wartości i poszukiwa- nie chrześcijańskiego sensu życia, dbając o taki typ kultury, który przekazujemy w treściach i w stosowanych metodologiach wychowawczych, pobudzając uwagę i uznanie innych oraz troskę o wspólne dobro, przykładając szczególną uwagę do rozwoju wymia- ru religijnego osoby...

• włączyć z większą współodpowiedzialnością i dbać o kwalifikację de- legatów duszpasterskich, wspólnoty salezjańskie, współpracowników świeckich, animatorów młodzieżowych, ecc., aby byli zdolnymi odpowiedzieć stosownie na wyzwania wychowawcze i duszpaster- skie dzisiejszej młodzieży i przeżywać posłannictwo z entuzjazmem i dynamizmem.

To są priorytetowe troski w animacji duszpasterskiej w tych ostat- nich latach.

2. Obecna sytuacja

W końcu lat osiemdziesiątych istniało nadzwyczaj bogate i trwałe dziedzictwo refleksji i praktyki salezjańskiego duszpasterstwa, które- go potrzebę się odczuwało, aby mieć całościową wizję i zebrać w organicznej i wspólnej syntezie podstawowe założenia, by ułatwić asymilację osobistą i ukierunkowanie praktyki. Dykasteria Duszpa- sterstwa Młodzieżowego poczyniła starania, aby odpowiedzieć na taką potrzebę, przekazując Inspektoriom i wspólnotom wyżej wymie- niony organiczny zbiór i popierając w tych ostatnich latach systema- tyczny proces formacji duszpasterskiej, w szczególności współbraci, którzy są odpowiedzialni za animację i zarządzanie, kładąc nacisk na kilka punktów, które jest słusznie przywołać. 33

2.1. Znajomość i asymilacja modelu duszpasterstwa

Niektóre inspektorie i wspólnoty dokonały znaczącego wysiłku asymilacji i zaangażowały się we wprowadzenie w czyn fundamen- talnych linii modelu duszpasterstwa. ażeby odpowiedzieć coraz to lepiej na nowe wymagania młodzieży. Na tej drodze doświadczono pewnych trudności, jak różnica między ilością otrzymanych pro- pozycji a możliwością ich zrealizowania, niejednakowy rytm asy- milacji nowej mentalności duszpasterskiej ze strony wspólnot i in- spektorii, wzrost wymagań i potrzeb, które przynaglają nieraz do roz- proszonego i mało zaplanowanego działania, które pozostawia mało miejsca na refleksję. Z tego wynika, że inspektorie z trudem i w ogra- niczonej formie potrafią asymilować i przede wszystkim przełożyć na praktykę ukierunkowanie Zgromadzenia.

W tych latach został przedstawiony i pogłębiony ten model duszpa- sterstwa ze wszystkimi zespołami międzyinspektorialnymi Delega- tów ds. duszpasterstwa młodzieżowego, weryfikując przebytą drogę, wyjaśniając fundamentalne elementy, w szczególności zrozumienie jedności i integralności duszpasterstwa salezjańskiego w wielości dzieł, posług, działalności, pomagając przezwyciężyć wycinkowe spojrzenie,

33 Por. Dicastero per la Pastorale Giovanile. La pastorale giovanile salesiana. Qua- dro di riferimento fondamentale. Seconda edizione. Roma 2000.

spotykane jeszcze dzisiaj. Model duszpasterstwa był też przedmiotem studium na spotkaniach inspektorów w czasie Konferencji inspekto- rialnych; przyłączyły się też niektóre Regiony i Inspektorie, popierając większą znajomość podstawowych linii i koordynację duszpasterstwa bardziej skuteczną.

Niemniej jednak, w tym wysiłku asymilacji dostrzega się nieraz pomysły zmniejszające duszpasterstwo, jak wtedy, kiedy zostaje ono ograniczo- ne do działania doraźnego, które faworyzuje niejednolitą wizję między duszpasterstwem, życiem wspólnotowym i duchowością, czyniąc tru- dnym przeżywanie jedności powołaniowej i integralnego rozwoju „Da mihi animas”.

Duchowość salezjańska, konkretny wyraz duszpasterskiej miłości bliźniego, stanowi fundamentalny element działania salezjańskiego du- szpasterstwa: jest źródłem jego witalności ewangelicznej, kryterium dla rozeznania i stawienia czoła codziennym wyzwaniom, zdrojem entuzjaz- mu i zamiłowania duszpasterskiego, podstawą jedności tych wszystkich, którzy uczestniczą i współpracują w posłannictwie. «Dla nas, powrót do duchowości nie może być oderwany od posłannictwa... Dlatego staje się niepojęte i niewytłumaczalne uważać, że posłannictwo mogłoby być przeszkodą do spotkania z Bogiem i do pielęgnowania więzi z Nim». 34 W ten sam sposób, życie wspólnotowe nie jest jedynie praktyczną pomocą dla skuteczności działania duszpasterskiego, lecz stanowi jej fundamentalny element: „Żyć i pracować razem, to dla nas sa- lezjanów wymóg zasadniczy i niezawodna droga do wypełnienia naszego powołania” (Konst. 49). Jak przypominała nam KG25: «pierwszą posługą, której młodzież oczekuje od nas, jest świadectwo życia braterskiego, które stałoby się odpowiedzią na ich głęboką potrzebę jedności, propozycją uosobienia, zapowiedzią Królestwa Bożego, zaproszeniem do przyjęcia daru Bożego». 35

Duchowość, wspólnota i działanie duszpasterskie wyrażają razem bogactwo naszego posłannictwa z różnych punktów widzenia, i należy rozważać je i żyć nimi w stałej łączności i w głębokiej jedności.

34 KG25, n. 191.

35 KG25, n. 7; por. także n. 192.

2.2. Bardziej systematyczny związek Dykasterii z zespołami delegatów inspektorialnych ds. PG

Ważną strategią w tym wysiłku było popieranie we wszystkich Regio- nach lub grupach Inspektorii systematyczną współpracę Delegatów inspektorialnych poprzez regularne spotkania weryfikacyjne, studium i programowanie. Częsty kontakt i towarzyszenie zespołom inspek- torialnym ze strony Dykasterii pozwoliło ukierunkować działanie du- szpasterskie poszczególnych Inspektorii zgodnie z kierunkiem zapro- gramowanym na sześciolecie i pobudzać korzystną łączność między nimi.

Aby ułatwić łączność i dialog między Dykasterią a zespołami De- legatów inspektorialnych, została utworzona „Rada Światowa” z pr- zedstawicielami Delegatów wszystkich grup międzyinspektorialnych, która stanowi dobrą okazję do refleksji i pogłębiania głównych aspek- tów duszpasterstwa, wspierając jedność koncepcji i ukierunkowania. Patrząc na poszczególne Inspektorie stwierdza się, że została bardziej zrozumiana i doceniona funkcja animacyjna Delegata inspektorial- nego i jego zespołu na przykład przy wyborze Delegata, ciągłości w posłudze, weryfikacji i reorganizacji équipe inspektorialnego, aby uczynić go bardziej operatywnym i skutecznym, itp...; jednakże należy przyznać, że w niektórych Inspektoriach trzeba jeszcze wzmocnić figurę Delegata i jego rolę jako koordynatora całości duszpasterstwa.

2.3. Kilka aspektów odnowy duszpasterstwa

• Wielkoduszne i twórcze otwarcie na nowe wyzwania młodzieżowe, przede wszystkim na nowe i dawne ubóstwa (dzieci z ulicy, drop-out, imigranci...), na świat zrzeszeń młodzieżowych i na nowe sposoby wyrażania się (muzyka, teatr, turystyka...), na wolontariat i, w sposób bardziej skromny, lecz znaczący, na obszar duchowości młodzieżowej (domy i équipes duchowości młodzieżowej).

Doprawdy te sektory nie są jeszcze w pełni zrealizowane w Projekcie poszczególnych Inspektorii, napotykają trudności w skoor- dynowaniu się z obecnościami bardziej zinstytucjonalizowanymi, jak

szkoły, parafie, ecc. i nieraz ich zarządzanie i organizacja wymagają takiego wysiłku, że salezjanom odpowiedzialnym za dane dzieło po- zostaje niewiele sił, aby zadbać o jakość i systematyczność propozycji wychowawczej, które w nich zostają zaoferowane.

• Odnowiona wrażliwość, aby dać więcej wartości wychowawczej i ewangelizacyjnej w propozycji wychowawczo-duszpasterskiej, którą proponujemy w naszych dziełach, poprzez przemyślenie na nowo Systemu zapobiegawczego, aby dostosować go do nowych wyzwań, które przedstawia świat edukacji, do nowych wymagań pracy z młodzieżą trudną, do konieczności odnowy ewangelizacji i wychowania do wiary.

Lecz ta wola odnowy znajduje trudność w przełożeniu się na konkretne programy i procesy. W rzeczywistości, nasze duszpasterstwo jest jeszc- ze mało misyjne, to znaczy okazuje niewystarczającą uwagę pierws- zemu głoszeniu lub odnowionemu głoszeniu Ewangelii, nie znajduje formy dostosowania się do możliwości dużej grupy, nie zapominając jednak o potrzebach grup bardziej otwartych i dyspozycyjnych; brakuje systematyczności w duszpasterstwie powołaniowym, ani- mowanym przez wspólnotę i włączonym w zwykłe duszpasterstwo młodzieżowe. Stąd wielość inicjatyw, które się promuje, z trudem zdołają stworzyć trwały plan wychowania do wiary, który pomógłby młodzieży wcielić i zintegrować ją w ich życiu.

• • Systematyczne procesy formacji duszpasterskiej i salezjańskiej wychowawców.

W inspektoriach istnieje zatroskanie o formację duszpasterską i salezjańską współpracowników i animatorów młodzieżowych, przez różne inicjatywy: kursy formacji nauczycieli szkół i cen- trów kształcenia zawodowego, centra formacji dla animatorów młodzieżowych, rozmaite spotkania we wspólnotach i inspektoria- ch, ecc. Oprócz tego jest kilka centrów dla formacji duszpasterskiej i salezjańskiej dla Salezjanów i współpracowników świeckich, jak Regionalne Centrum Formacji Ciągłej w Quito, dla Regionu Ame- ryki Środkowej, które zintegrowało w swoim programie formację duszpasterską i rozszerza kurs formacji duszpasterskiej dla Delegatów i członków zespołów inspektorialnch duszpasterstwa młodzieżowego; Centrum Don Bosco w Lyonie (Francja) lub „DonBoscovormingscen- trum” w Północnej Belgii, ecc. We współpracy z IUS i z Amerykańską Komisją Szkoły Salezjańskiej rozpoczął się w Ameryce wirtualny kurs formacji salezjańskiej dla nauczających w szkole, według linii wytyczonych na drugim spotkaniu kontynentalnym (Cumbayá II), w którym uczestniczyło już 702 nauczycieli.

Na tym polu formacji duszpasterskiej należy bardziej zadbać o systematyczność propozycji, ich konkretne odbicie w codzien- nym życiu dzieł, o koordynację i uczestnictwo w inicjatywach i programach, o ustawienie według modelu Salezjańskiego Duszpa- sterstwa Młodzieżowego, który będzie popierał bardziej harmonijną i zintegrowaną wizję duszpasterstwa; ponadto, trzeba zadbać o pracę w équipe i w sieci, i o rozwój odpowiednich metodologii aby pozytywnie stawić czoło złożoności duszpasterstwa i przezwyciężyć sektorializm.

W szczególny sposób, strategicznym celem do osiągnięcia jest formacja duszpasterska Salezjanów, aby mogli stać się animatorami nowego modelu PG i podjąć się swojego specyficznego zadania jako propagatorów i przewodników salezjańskiej i duszpasterskiej for- macji współpracowników. 36

3. Różne sektory salezjańskiego duszpasterstwa młodzieżowego

Salezjańskie duszpasterstwo młodzieżowe realizuje się na określonym terytorium w „różnorodnych formach, uwarunkowanych w pierwszym rzędzie potrzebami tych, dla których się poświęcamy” (Kost. 41) i w środowiskach, w których młodzież żyje, przede wszy- stkim są to środowiska zubożenia ekonomicznego, politycznego i kulturowego. Poprzez tę różnorodność dzieł i posług przejawia się jego jedność i zarazem jego bogactwo. Każde dzieło i struktu- ra wnosi do całości swoją specyficzność i przyczynia się do reali- zacji kryterium oratoryjnego z art. 40 Konstytucji. Aby przejrzyście

36 Por. KG24, n. 159.

wyrazić tą jedność salezjańskiego duszpasterstwa na terytorium i w Kościele lokalnym, to te różnorodne dzieła i posługi, które stanowią salezjańską obecność na danym terytorium, muszą być pomyślane we wzajemnym odniesieniu i komplementarności. 37

3.1. Oratoria i Centra Młodzieżowe

Oratorium jest na początku i stanowi pierwowzór każdego salezjańskiego dzieła. Jako takie jest również dziś pierwszą formą salezjańskiej obecności wśród młodzieży. Dziś jednak rzeczywistość Oratorium przybiera wielorakie formy i charakterystyki, usiłując odpowiedzieć na potrzeby i oczekiwania młodzieży i dotrzeć do możliwie największej ich liczby, w szczególności tych, którzy są bar- dziej ubodzy i potrzebujący.

W grudniu 2007 r. w Zgromadzeniu mieliśmy 635 Oratoriów świątecznych lub na weekend 38 , plus 164 Oratoria codzienne, które ofiarują rozmaite posługi dla młodzieży po zajęciach szkolnych; mieliśmy także 529 Centrów Młodzieżowych dla nastolatków i młodzieży; wiele z nich proponuje młodzieży bezrobotnej oraz nieuczęszczającej do szkoły, możliwość zdobycia podstawowego wykształcenia lub przygotowanie się do pracy; niektóre z nich usiłują ratować młodzież w ciężkich sytuacjach zagrożenia społecznego. Ta różnorodność form stanowi wielkie bogactwo, daje wielo- rakie możliwości kontaktu z dużą ilością dzieci, nastolatków oraz młodzieży i jest ogromnym potencjałem wychowawczym. Lecz pr- zedstawia także ryzyko skoncentrowania aktywności Oratorium nie- mal tylko na działaniach rozrywkowo-rekreacyjnch, zmniejszając szczególnie te bardziej wychowawczo-formacyjne. Dlatego wiele Inspektorii podjęło się przemyślenia na nowo tożsamości Oratorium i Centrum Młodzieżowego i poprawienia jego pierwotnej metodolo-

37 Por. DICASTERO PER LA PASTORALE GIOVANILE. La Pastorale Giovanile Salesiana. Quadro di riferimento fondamentale. Seconda edizione, Roma 2000, pag. 63-64.

38 Przytoczone liczby w tym i w następnych działach tej części są wzięte z: Dati sta- tistici. Allegato alla Relazione del Rettor Maggiore. CG26. Roma 2008.

gii duszpasterskiej, włączając w to wspólnoty salezjańskie i wspól- noty wychowawcze, razem z innymi grupami Rodziny Salezjańskiej. Jest to zaangażowanie, któremu należy dodawać odwagi i wspierać. Chce się zapewnić drzwi otwarte do Oratorium - Centrum dla całej młodzieży, w szczególny sposób tej najuboższej lub tru- dnej, która nie jest w stanie osiągnąć innych struktur i propozycji wychowawczych, tak, aby Oratorium stało się celem misyjnym wspólnoty chrześcijańskiej. Poszukuje się takiej metodologii du- szpasterskiej, ażeby zdołała odpowiedzieć na bezzwłoczne potrzeby wielkiej masy młodzieży, nie zapominając jednak o propozycjach bardziej absorbujących i wymagających dla młodzieży otwartej na kontynuowanie dogłębnej drogi formacyjnej.

To samo środowisko Oratorium na Valdocco, podczas gdy odpowiadało na potrzeby rozrywki i podstawowej formacji dla większości młodzieży, dawała lepszym z niej propozycje dogłębnej formacji i zaangażowania chrześcijańskiego. Co więcej, istniała w nim aktywność, która wzbudzała u młodzieży chęć wzrastania i pogłębiania własnej formacji, przechodząc od zwykłych potrzeb sportowych lub wykształcenia do zaangażowań bardziej systema- tycznych i gruntownych w formacji ludzkiej i chrześcijańskiej, od bycia konsumentami działalności do bycia ich protagonistami i ani- matorami oraz twórcami środowiska wychowawczego w posłudze kolegom. Jak wdrożyć dziś w naszych oratoryjnych środowiskach tę charakterystykę początków?

Następne wyzwanie, na które należy dopowiedzieć jest stwor- zenie z Oratorium-Centrum Młodzieżowego prawdziwą wspólnotę wychowawczą z silną tożsamością i dynamiką formacyjną, która wyraża się poprzez środowisko gruntownie ludzkie i chrześcijańskie, w którym daje się delikatną obecność Salezjanów i wychowawców wśród młodzieży, uczestnicząc w ich życiu, w różnych propozycja- ch wychowawczych, stosownie do rzeczywistości i potrzeb samej młodzieży, zwracając uwagę na rozwój współodpowiedzialności świeckich i młodych animatorów w stosunku do SPWD, uznanego przez wszystkich jako dynamika formacyjna i odpowiednie prowad- zenie grup i osób, która pozwoli zindywidualizować oferowane pro- pozycje i ich celowość.

3.2. Parafia powierzona Salezjanom

Zaangażowanie Salezjanów w dziedzinie parafialnej wyraża się przede wszystkim poprzez parafie powierzone Zgromadzeniu i para- fie misyjne. W tych latach ich liczba znacząco wzrosła. W roku 2007 istniało 1212 parafii powierzonych Zgromadzeniu i parafii misyjnych, w których więcej niż 3000 salezjanów opiekowało się duszpastersko ponad 11 milionami wiernych.

Większa część tych parafii znajduje się w dzielnicach ludowych lub na obszarach pierwszej ewangelizacji. W wielu miejscach przy parafii powierzonej Salezjanom znajduje się Oratorium, szkoła albo Centrum rozwoju społecznego, ze zwróceniem szczególnej uwagi na młodzież trudną. W ten sposób Salezjanie, włączeni bezpośrednio w strukturę Kościoła lokalnego, dają mu oryginalny i swoisty wkład swojego charyzmatu.

Pomimo znaczącej jakości parafii powierzonych Zgromadzeniu, nieraz ten sektor salezjańskiego duszpasterstwa nie jest odpowiednio dostrzegany, prowadzony i koordynowany przez Inspektorie. W tych latach odbywały się regularne spotkania proboszczów i salezjanów zaangażowanych w parafiach dla ich formacji i ukierunkowania, spotka- nia międzyinspektorialne lub krajowe, aby zgłębić niektóre ważne wyzwania w naszej działalności salezjańskiej w zakresie parafialnym; lecz pozostaje jeszcze dużo do zrobienia, i do lepszego zrobienia. Oto niektóre aspekty konieczne do niezwłocznego zgłębienia:

1. Zapewnić tożsamość salezjańską w pracy duszpasterskiej, którą realizuje się w parafii. Wymaga to podjęcia określonych charyzma- tycznych wyborów w życiu i posłannictwie wspólnoty parafialnej; w szczególności:

- budować parafię jako wspólnotę wiernych, animowaną przez salezjańską wspólnotę zakonną; wspólnotę podzieloną na grupy i mniejsze wspólnoty, w których będzie większa łączność, większe zaangażowanie, bardziej konkretne uczestnictwo oraz widoczna re- lacja między tymi wszystkimi grupami, i środowiskiem ludzkim i społecznym parafii;

- zaofiarować wszystkim systematyczną propozycję ewangelizacji i wychowania do wiary, promując bardziej misyjne duszpasterstwo, które poszukuje i wchodzi w kontakt ze wszystkimi, przede wszy- stkim z młodzieżą i z osobami żyjącymi z dala, stając się w ten sposób często, pierwszym miejscem miłego i znaczącego spotkania z Kościołem, z propozycją ewangelizacyjną lub pierwszym głoszeniem Ewangelii dla osób żyjących z dala oraz stałą i stopniową drogą wychowania do wiary, przede wszystkim dla młodzieży i rodzin;

- popierać wybór młodzieżowy, który zapewni, że duszpasterstwo młodzieżowe nie będzie tylko jednym z sektorów, lecz wartością, która charakteryzuje całe życie parafii, w taki sposób, aby młodzież w salezjańskiej parafii czuła się „w domu”.

2. Następne ważne wyzwanie polega na promowaniu bardziej misyj- nej i salezjańskiej metodologii duszpasterskiej, z dużą wrażliwością wychowawczą, zdolnej przyjąć osoby w punkcie, w którym się znajdują, aby wzbudzić w nich pragnienie otwarcia się na wiarę i podjęcia ciągłej i stopniowej drogi życia chrześcijańskiego, razem z ich troskami i doświadczeniami codziennego życia, mając na uwa- dze w sposób szczególny młodzież, odkrywając w niej ziarna Ewan- gelii i działanie Ducha.

3. Ponadto, należy wspierać wspólnoty parafialne w opracowaniu harmonijnego, globalnego i podzielanego programu, który nadałby jedność i ciągłość wszystkim inicjatywom, jakie w nich się znajdują.

Aby postępować w tym kierunku, istotnym jest dbać o formację duszpasterską Salezjanów i świeckich współpracowników zaangażo- wanych w parafii, i o koordynację inspektorialną zdatną towarzyszyć i wspierać wspólnoty parafialne na tej drodze.

3.3. Szkoła i świat formalnego wychowania

Obecność salezjańska w obszarze oficjalnego wychowania i w szczególności w szkole, jest jedną z najbardziej solidnych, znaczących i rozpowszechnionych.

W 2007 r. Zgromadzenie było odpowiedzialne za 1208 instytucji szkolnych na różnych poziomach, z nieco więcej niż milionem wychowanków, przede wszystkim w wieku młodocianym, chociaż w tym ostatnim sześcioleciu wzrosła znacznie liczba wychowanków szkół wyższych, a w szczególności tych na poziomie uniwersyte- ckim. Salezjanów, którzy pracują w pełnym etacie w szkolnictwie jest 2286 i w częściowym zakresie 1364, z dosyć dużym gronem współpracowników świeckich, prawie 60.000.

Szkoła salezjańska jest znaczącą obecnością chrześcijańską w świecie wychowania i kultury; pomaga młodzieży godnie przygotować się do życia i przyczynia się do formowania mentalności i przeobrażenia społeczeństwa według wartości ludzkich i chrześcijańskich; stąd jest fundamentalnym narzędziem dla ewangelizacji. W wielu krajach Azji lub Afryki szkoła jest często jedyną możliwą formą obecności Kościoła, w której wspólnota chrześcijańska ofiaruje świadectwo bezinteresow- nej służby w najbardziej ubogich sektorach społecznych, wchodząc w środowisko ludzkie z wartościami ewangelicznymi, jak milczące świadectwo Jezusa Chrystusa, będąc cenną sposobnością dla miej- scowych rodzin chrześcijańskich by wychowywać po chrześcijańsku własne dzieci. W tych latach Zgromadzenie dokonało znacznego wysiłku, aby odnowić swoją obecność na tym polu, przede wszystkim w następujących głównych aspektach:

1. Jakość wychowawcza i duszpasterska środowiska, w którym się żyje, programów i propozycji, które się oferuje, metodologii, którą się stosuje, samych struktur i zasobów materialnych, osób w niej zaangażowanych, poprzez operatywny SPWD, który byłby podzie- lany przez całą wspólnotę wychowawczą, w taki sposób, aby stał się zdolny nakierować i poprowadzić codzienną dynamikę szkoły. W tym znaczeniu ważne jest przezwyciężenie niebezpieczeństwa uważania duszpasterstwa jako jednego z sektorów, ale jako jakości całego życia szkoły, kultury, metodologii, relacji, propozycji, ecc., które są w niej przedstawione i realizowane; nieraz, wszystko to jest dobrze przedstawione w dokumentach, lecz pozostaje wyzwaniem, które należałoby przełożyć na praktykę w codziennym życiu wspól- noty wychowawczej.

2. Wspólnota wychowawczo-duszpasterska: zaangażować się w tworzenie szkoły jako wspólnoty ludzkiej w służbie wychowa- nia i ewangelizacji młodzieży, a nie tylko jako instytucji z funkcją wychowawczą. Szkoła jest wspólnotą wychowawczo-duszpasterską, kiedy centrum stanowią w niej osoby, przede wszystkim młodzież, poprzez relacje międzyosobowe, współuczestniczenie w wartościach pedagogicznych i w salezjańskiej duchowości, poprzez włączenie się i protagonizm wszystkich w ich różnych funkcjach.

3. Szkoła jest płaszczyzną skutecznej i zwyczajnej ewangelizacji, w sposób szczególny poprzez promocję i przekazywanie kultury i mentalności natchnionej wartościami ewangelicznymi. Salezjańskie duszpasterstwo młodzieżowe w dziedzinie wychowania powinno promować w młodzieży nie tylko życie chrześcijańskie, lecz także kulturę natchnioną wiarą i wartościami ewangelicznymi, która będzie alternatywą kultury środowiskowej, nierzadko charakteryzującej się sekularyzmem, relatywizmem, subiektywizmem, konsumizmem. Treści kulturowe, które są przekazywane w codziennym życiu szkoły, w różnych dyscyplinach, metodologiach, środowiskach i relacjach, ecc. nie zawsze zwracają odpowiednią uwagę na to, aby zapewnić spójność między przekazywanymi treściami lub stosowanymi meto- dami a wartościami wiary chrześcijańskiej, w taki sposób aby ona skutecznie kształtowała życie osobiste, zawodowe i społeczne osób i aby się ustalił korzystny związek pomiędzy wiarą a kulturą.

4. Szkoła uważna i otwarta na najuboższą młodzież; z dynamiką i metodologią, która zapobiega szkolnemu niepowodzeniu oraz po- maga w jego przezwyciężeniu poprzez kursy uzupełniające, szkoły wieczorowe dla młodzieży, będące poza strukturami szkolnymi, ecc.; która promuje poprzez różne przedmioty i proponowaną działalność, kontakt i włączenie się w rzeczywistość społeczną, ażeby odkryć pr- zyczyny sytuacji odrzucenia i wykluczenia, które w niej przeżywają i aby pobudzić zapał do ich przezwyciężenia; szkoła, która sprzyja kul- turze dialogu, współpracy, akceptacji różnorodności, solidarności.

Te cele były w tych latach wspierane poprzez systematyczny wysiłek i ustawiczną realizację w wielu regionach Zgromadze- nia. Budujący jest proces, który realizuje się w salezjańskiej Ame- ryce, począwszy od kontynentalnych spotkań w Cumbayá (1994 i 2001) i Brasilia (2008). Wnioski z tych spotkań są pogłębiane przez różne zespoły inspektorialne i rejonowe, aby przełożyć je w operatywne programy, które kierują działanie rozmaitych wspól- not wychowawczych, pomagając im zweryfikować ich praktykę wychowawczą i przekształcić ją. Ten wysiłek realizowany jest ra- zem z innymi grupami Rodziny Salezjańskiej, które prowadzą szkoły w Ameryce.

Coś podobnego rozwija się także w Europie (spotkania w Rzy- mie w 1994 i 2000, w Krakowie w 2004 oraz w Sevilli w 2010) i w Azji południowej, poprzez koordynacje międzyinspektorialne lub krajowe.

W Brazylii Salezjanie i Córki Maryi Wspomożycielki, w tym samym celu, utworzyli sieć szkół salezjańskich, przy pomocy, której promuje się formację nauczycieli i opracowywanie tekstów szkol- nych według pedagogii salezjańskiej.

Ta droga odnowy wymaga z pewnością bardziej systematycznej formacji ciągłej wychowawców. Oprócz wysiłku poszczególnych In- spektorii aby zapewnić dobrą formację wychowawczą i salezjańską z systematycznymi programami, rozwinęły się w niektórych Inspek- toriach lub rejonach, różne centra i projekty salezjańskiej formacji wychowawczej i duszpasterskiej współpracowników świeckich, w sposób szczególny nauczycieli z naszych szkół.

3.4. Formacja zawodowa i przygotowanie do pracy

Zgromadzenie salezjańskie od samego początku było znane i ce- nione ze względu na ośrodki szkolenia zawodowego, poprzez które dawało najuboższej młodzieży, tej, która często do najmłodszych lat musiała pracować, aby pomagać rodzinie lub tej, która nie była w sta- nie uczęszczać normalnie do szkoły, formację ludzką i przygotowanie do fachowej pracy, która pozwalała im z ufnością i odpowiedzialnością popatrzeć w przyszłość. Również obecnie wiele krajów, które nie zezwalają na wyraźną działalność Kościoła powierzają, nam dzieła kształcenia zawodowego, poprzez które możemy być cichym, lecz wymownym świadectwem Ewangelii Jezusa Chrystusa.

Dzieła kształcenie zawodowego są dziś bardzo różnorodne, od Szkół techinczno-zawodowych, których jest około 180, a które dają młodzieży systematyczne średnie wykształcenie, pozwalające na późniejszą realizację na Uniwersytecie, do szkół kształcenia zawo- dowego (457), które młodzieży myślącej o pracy, dają fachowe pr- zygotowanie, oparte o regularny, zatwierdzony program. Wśród tych szkół na szczególną uwagę zasługuje 46 szkół rolniczych.

W dziedzinie kształcenia zawodowego nieoficjalnego, powstało w tych latach ponad 300 małych centrów przygotowania do pracy, które ofiarują młodzieży pracującej lub tej, która szuka pracy, krótkie i bardzo praktyczne kursy, aby im dać pewne kwalifikacje do pracy. Nieraz te centra kształcenia zawodowego sprzyjają i popierają konkretne inicjatywy pomocy dla zatrudnienia młodych pracow- ników, spółdzielnie wzajemnej pomocy, centra rzemieślnicze i inne inicjatywy, aby ułatwić zatrudnienie młodzieży najuboższej.

 

We współczesnych społeczeństwach przy szybkich przeobrażeniach świat techniki i pracy jest sektorem, który doznaje głębokich i rap- townych przemian; stąd kształcenie zawodowe, jeśli chce rzeczywiście pomóc młodzieży włączyć się w ten nowy świat, musi przekształcić swoje programy, metody a także unowocześnić narzędzia.

To wszystko sprawia, że potrzebuje ona specjalnego wsparcia i ukierunkowania, a zwłaszcza w następujących aspektach:

1. Promować integralną formację młodzieży. Formacja ludzka, mo- ralna i duchowa jest tak samo ważna jak techniczna i zawodowa. Bardzo często wychowanek ośrodka zawodowego Księdza Bosko jest ceniony bardziej niż inni, przede wszystkim za jakość swojej osobowości, niż za wykształcenie lub uzyskane kwalifikacje. To, jednakże, nie znaczy, że kształcenie zawodowe należałoby uważać za drugorzędne. Ostatecznym celem salezjańskiego ośrodka kształcenia zawodowego, jest zapewnienie młodemu człowiekowi zajęcia sto- sownego do otrzymanego wykształcenia. Przebieg formacji integral- nej jest właśnie nakierowany na ten cel. W konsekwencji, jest istotne, aby każde centrum miało Program Wychowawczo Duszpasterski, który skutecznie poprowadzi jego codzienne działanie.

2. W zadaniu wychowawczym szkół techniczno-zawodowych umocnić procesy personifikacji. Dziś nie jest wystarczy dobre pr- zygotowanie techniczne i zawodowe, lecz coraz bardziej potrzeba ludzi zdolnych myśleć w sposób autonomiczny, zainteresowanych intelektualnie i wyposażonych w zmysł krytyczny; ludzi, które są w stanie nawiązać pozytywne, stabilne i skuteczne relacje, promować współpracę we wspólnych projektach; ludzi zdolnych zarządzać i rozwiązywać konflikty, umiejących z wyobraźnią i w sposób twór- czy stawić czoła zmianom. Ten wymóg jest także bardzo odczuwany przez samą młodzież, która chciałaby, aby wychowawcy poświęcali więcej uwagi ich życiu. Dlatego jest rzeczą ważną popierać chwile i tok kontaktów oraz relacji osobistych między wychowawcami i wychowankami, także z rodzinami, ze środowiskiem społecznym; troszczenie się o pełne szacunku ukierunkowanie wychowawcze, lecz równocześnie traktowane serio; zaprogramować formację moralną i wychowania osobistego, wspólnotowego i solidnego do wartości.

3. Rozwijać w różnych procesach wychowawczych systematyczną i gruntowną formację społeczną, która zapewni bardziej solidarne usposobienie i większą zdolność skutecznego zaangażowania się dla sprawiedliwości. Kapituła Generalna 23, wobec wielkiego problemu ubóstwa, sygnalizowała formację do społecznego wymiaru miłości, jako istotne zadanie, aby wychowanie do wiary uczynić konkretnym i wiarygodnym 39 .

Oto niektóre elementy, których nie powinno zabraknąć w tej formacji:

- właściwa znajomość złożonej rzeczywistości socio-politycznej, poczynając od problemów najbliższych i bezpośrednich;

- całkowite i systematyczne przedstawienie nauki społecznej Kościoła, jako klucza do lektury tej rzeczywistości i jako wskazanie idealnych celów do których należy zmierzać w codziennym zaangażowaniu;

39 Por. KG23, n.204.

- wprowadzić młodych w sytuacje, które proszą o solidarność i po- moc, zwłaszcza w środowisku świata pracy, np. wobec problemu bezrobocia młodzieży, wyzysku, imigracji, rasizmu itp.

4. W naszej propozycji wychowawczej rozwinąć pedagogię pracy jako ważny element w całościowej formacji ludzkiej, górującą nad pedagogią zbyt intelektualną i wybiórczą. Wielu młodych lu- dzi jest wystawionych na niebezpieczeństwo, albo już przeżyło jakieś doświadczenie szkolnego niepowodzenia lub problemów z integracją osobistą, rodzinną lub społeczną. Dla nich pozytywne doświadczenie pracy zaprogramowanej i przeżytej zgodnie z kryte- riami wychowawczymi, może stanowić wielką możliwość do oso- bistego odnalezienia się. Młody człowiek może odzyskać szacunek dla siebie, na nowo odkryć własne zdolności i motywację dla własnej formacji. To domaga się, abyśmy w prepozycji wychowawczej dali okazję większej możliwości do pewnego doświadczenia pracy jak: posługa dla wspólnoty, praca wewnątrz organizacji „non-profit”, oceniając potem przede wszystkim realizację osobistą i pomoc dla dobra wspólnego. Domaga się też, aby popierać kontakty z osobami wykwalifikowanymi i znaczącymi, z instytucjami i środowiskami ze świata pracy, popierając dialog, porównania, wzajemną znajomość i współpracę formacyjną.

5. Przedstawić proces ewangelizacji ściśle włączony w dynamikę wychowawczą i produkcyjną. Całe nasze działanie na korzyść młodzieży pracującej ma za cel ewangelizację, ale ewangelizację naprawdę zintegrowaną w ich świecie.

Taki plan ewangelizacji musi w sposób szczególny starać się o następujące aspekty:

- dać uczniom wizję ludzką i ewangeliczną spraw socjalnych, ekono- micznych i tych ze świata pracy, poprzez lekcję religii lub formację moralną i studium nauki społecznej Kościoła;

- zaproponować przeżycia duchowe i otwarcie się na Boga, czy to w życiu zwyczajnym, czy też w szczególnych jego momentach, popr- zez stopniowy proces inicjacji do modlitwy i do obrzędów;

- zaproponować także doświadczenie związane z darmową i solidarną pomocą dla najuboższych, rozpoczynając od tych z własnego środowiska;

- zaproponować wyraźne momenty na ewangelizację i wychowanie do wiary w odpowiednich grupach według ich wrażliwości i potrzeb

- mieć łączność z inicjatywami duszpasterskimi Kościoła w świecie pracy i ułatwić młodzieży uczestniczenie w nich.

6. Szczególny wykaz wartości i skuteczności otrzymanej formacji będzie ułatwieniem, dzięki któremu znajdą zajęcie i pracę uczniowie, którzy ukończyli formację i czy są oni zdolni przemienić na leps- ze społeczeństwo w którym się znajdują. To wymaga, aby rozwinąć ścisłą współpracę ze światem przemysłowym i z przedsiębiorstwami, popierając ich współpracę przy programowaniu ćwiczeń prak- tycznych dla uczniów i w „stages” kursy doskonalenia dla nauczycie- li, oczekując od nich udzielenia porad w procesach odnowy i moder- nizacji i przygotowując wspólnie dla przedsiębiorstw i dla przemysłu programy ciągłego kształcenia, a zwłaszcza dla młodych, którzy już pracują, nie zapominając o inicjatywach pomagania młodym w początkach włączenia się w świat pracy.W tym aspekcie mogą mieć wielkie znaczenie i być prawdziwą pomocą byli wychowankowie: mogą oni być świetnym pomostem między szkołą a środowiskiem pracy, w którym już się znajdują; mogą współpracować w pracy wychowawczej szkoły poprzez pracę zawodową lub przez posługę wolontariatu; wielu może pomóc młodym kończącym studia, pomagając im włączyć się w świat pracy, ułatwiając w inicjatywach samozatrudnienia, tworząc kasy zapomogowe itp.

Na polu formacji zawodowej istnieją w Zgromadzeniu piękne doświadczenia: szkoły techniczne, które są awangardą, a dają młodzieży nie tylko formację zawodową o wysokich kwalifikacjach, ale także popierają różne inicjatywy, aby im pomóc włączyć się god- nie w środowisko pracy.

Ściślej, przez znaczenie, jakie ma formacja zawodowa w naszym posłannictwie wychowawczym ubogiej młodzieży a także przez trudności i wyzwania, na jakie napotyka w dzisiejszym, szybko rozwijającym się, społeczeństwie; jest więc rzeczą nagląca, aby ją popierać, pomagając w większej koordynacji różnych ośrodkami zarówno w inspektorii, jak i na szczeblu krajowym i regional- nym, sprzyjając wymianie doświadczeń, planów, środków i znacz- nej współpracy pomiędzy ośrodkami bardziej rozwiniętymi i tymi przeciętnymi, przede wszystkim w formacji nauczycieli, w oce- nie programów i metod... szukając wspólnie dróg i inicjatyw aby zagwarantować utrzymanie i ciągłą odnowę ośrodków. W ostatnich latach, Dykasteria ds. duszpasterstwa młodzieżowego poparła niektóre inicjatywy w tym względzie, jest jednak jeszcze bar- dzo wiele do zrobienia.

3.5 Świat Uniwersytetu: droga przebyta przez IUS i inne formy obecności w świecie uniwersyteckim

Decyzją Księdza Generała Dykasteria ds. duszpasters- twa młodzieżowego przyjęła w tym sześcioleciu animację IUS (Salezjańskie instytucje uniwersyteckie). Nakreślonym celem było przyjęcie i uzupełnienie tożsamości i polityki przyjętej przez Ks. Generała i jego Radę dotyczącą obecności salezjańskiej w szkolnic- twie wyższym (styczeń 2003) poprzez « Program Ogólny 2 » (2003- 2008) opracowany przez Zjazd wszystkich IUS (lipiec 2003). Pro- gram ten odpowiada trzem celom (rdzenie) strategicznym :

1. Formacja personelu. Rozwija się ona przede wszystkim poprzez Kurs Wirtualny IUS : « Praktyka i technika wychowania na uniwer- sytecie w stylu salezjańskim (CVI) ». Chodzi tu o program realizo- wany w sposób systematyczny i profesjonalnie, który w dość krót- kim czasie osiągnął znaczną liczbę profesorów z IUS (około 3000); doświadczyła również poważnego niepowodzenia przy odnowie IUS i przy praktycznym rozwoju „Programu Ogólnego 2”; bez tej podsta- wy ludzkiej, która rozpoznaje wartości wychowania salezjańskiego byłoby bardzo trudno wykonać proponowany program. Specyficznym rozwojem CVI jest „Kurs Wirtualny formacji dla profesorów szkół salezjańskich w Ameryce”, realizowany on jest przez wiele IUS we współpracy z Dykasterią ds. duszpasterstwa mło- dzieżowego i z Komisją dla szkól salezjańskich w Ameryce; pragnie umocnić tożsamość i kompetencje wychowawcze profesorów, wzbu- dzając wśród nich kulturę współpracy i pracy w grupach, rozwijając nowe środki dla działalności wychowawczej w szkołach, zgodnie z wytycznymi Drugiego Spotkania amerykańskiego szkół salezjań- skich (Cumbayà II). W pierwszym kursie (2006-2007) uczestniczyło 702 profesorów.

2. Drugi rdzeń chce zapewnić podstawy instytucji zgodnie ze wska- zaniami „obrazu odniesienia” dokumentów na temat tożsamości i po- lityki. Obejmuje trzy aspekty lub kolumny:

- „Karta Nawigacyjna” czyli seria narzędzi i procedur, aby zagwaran- tować ukierunkowanie i kierowanie instytucjami wewnątrz obrazu odniesienia tożsamości i polityki;

- Zasoby ludzkie, kierowanie personelem i osobami kierowniczymi, rola wspólnoty salezjańskiej;

- Zasoby ekonomiczne, fundusze i tworzenie zasobów, kierowanie profesjonalne zasobami, polityka inwestowania, współdziałanie itp. Rozwój tej drugiej części przyjął zadanie podstawowe dla IUS w tych latach. Była to droga dokładna, systematyczna i dobrze zhar- monizowana. Odpowiedź ze strony IUS była dobra, ale nie jed- nolita; mówiąc ogólnie większość uczestniczyła z poświęceniem i zgodnie z wymaganymi warunkami; została wyłoniona znamienna grupa kierownicza, której przewodniczył sam rektor. Uczestnictwo w seminariach w Brazylii, Sao Paolo, Limie, Salwadorze i w kon- ferencjach (Chile 2004, Gwatemala 2006, Porto Alegre 2009) była zadawalająca. Jednak efekt końcowy (wypracowanie „Karty Nawiga- cyjnej”), nawet jeżeli godne ze względu na ilość (więcej niż 50% IUS było prezentowanych), to ze względu na jakość (była to pierwsza pró- ba), przedstawia jeszcze znaczne problemy, pozwalające realizować na Uniwersytetach prawdziwy proces strategicznego planowania.

3. Trzecim rdzeniem, to propozycja promowania relacji sektorial- nych w IUS. Jest to bardzo konkretna i ważna inicjatywa, aby utwo- rzyć między IUS prawdziwą jedność naukową we współpracy co do projektów podzielanych w poszczególnych uniwersytetach, aby dojść do utworzenia i do normalnego funkcjonowania prawdziwej sieci uniwersytetów salezjańskich jakościowo obecnych w świecie nauki, przez stosowny wkład bardziej odpowiedni dla naszego charyzmatu wychowawczego i młodzieżowego. Aktualnie istnieją: grupa Kursu Wirtualnego skierowanego na formację personelu, grupa „IUS-En- gineering”, grupa „IUS-Education”; a w przygotowaniu jest grupa „IUS-formazione - pastorale i grupa „IUS-nuove technologie”. Poprzez rozwój tego programu IUS nie tylko pomnażają się iloś- ciowo (w 2006 było 61 instytucji uniwersyteckich rozmaitego szczeb- la: 19 w Ameryce, 25 w Indiach, 9 w Europie, 5 w Azji Wschodniej i Oceanii, 1 w Afryce), ale przede wszystkim umacniają się jednak i rosną jakościowo, a zwłaszcza w Ameryce i w Europie. Dzięki temu postępowi zmienia się sposób rozumienia i wprowadzenia obecności salezjańskiej na Uniwersytetach i popiera się nowe formy obecności i kierowania uniwersytetami poprzez zaangażowanie instytucjonalne dla opracowania „Karty Nawigacyjnej”.

W każdym IUS tworzy się bazy ludzkie, które podzielają misję i wizję salezjańską i programy uniwersyteckie; grupy te są zdolne, aby być zaczątkiem animacyjnym wspólnoty akademickiej, inicjatorami i przewodnikami odnowy instytucji. Pobudza się też większe działa- nie i współpracę pomiędzy IUS, przezwyciężając robienie odniesie- nia do siebie a popierając wiadomość ogólną i obraz całości. W lipcu 2007 r. odbyła się V Assemblea IUS, na której wypraco- wano Program Ogólny III, który podejmuje i pogłębia cele i kroki poczynione do tej pory.

3.6 Uwaga poświęcona marginesowi młodzieżowemu

Uwaga zwrócona na młodych w sytuacji zagrożenia była zawsze charakterystyczna dla duszpasterstwa salezjańskiego. Nowa sytuacja w naszym społeczeństwie jest wyzwaniem do nowych odpowiedzi. Coraz większe jest ubóstwo przybierając wymiar tragiczny, dotyka- jąc wiele osób i wspólnot, wśród których jest bardzo wielu młodych, stając się rzeczywistością strukturalną i globalną. Możemy nawet mówić o „nowych ubóstwach” a więc o „nowych formach marginali- zacji, o wykluczeniu społecznym”, wśród których uderzają w sposób szczególny te, które szkodzą możliwości wzrostu młodych, stwarza- jąc sytuacje wielkiego zubożenia a dla niektórych nawet zboczenia. Aspektem bardziej niepokojącym jest rozwój mentalności, czyli forma ułożenia sobie życia (indywidualizm, konsumizm, poszukiwa- nie za wszelką cenę skuteczności i korzyści...), która niesie ze sobą coraz większą marginalizację, wykluczenie, ubóstwo i cierpienie, w szczególności w słabszych sferach, jakimi są młodzi.

Dlatego w ostatnich pięćdziesięciu latach pomnożyły się projekty, inicjatywy i dzieła, które starają się odpowiedzieć na taką sytuację i dać młodym nową sposobność budowania życia w sposób pozytyw- ny i włączyć się odpowiedzialnie w społeczeństwo. Istnieją „domy- rodzina”, by przyjąć i wychować chłopców i młodzieńców, którzy są w sytuacji wielkiego zagrożenia (chłopcy bez rodziny, dzieci uli- cy, dzieci ofiary nadużyć seksualnych lub prostytucji...) są projekty zwrócenia uwagi, opieki, wychowania chłopców i młodych pracu- jących często od młodych lat, przyjęcie i uratowanie młodych ofiar narkotyków lub wypuszczonych z więzienia... przyjęcie i formacja młodych imigrantów często bez rodziny... i cały szereg innych.

Wzrosła w Inspektoriach wrażliwość i zaangażowanie dla róż- nych sytuacji ubóstwa i niedostatku młodzieży, nie tylko przez dzieła, projekty i interwencje szczególne na korzyść młodzieży w ciężkich sytuacjach braków, ale przede wszystkim przez włączenie tego obo- wiązku do Projektu wychowawczego i duszpasterskiego inspektorii, popierając w każdej wspólnocie wychowawczej specjalną uwagę na czynniki marginalizacji i wykluczenia. Ta uwaga i zaangażowanie powinny się coraz bardziej rozwijać w poszczególnych wspólnotach i dziełach; należy zwrócić większą uwagę na kulturę i mentalność, które w nich się popiera, angażując się w rozwój kultury solidarności i aktywnego obywatelstwa; jest również rzeczą ważną pogłębić pracę w sieci, współpracę z różnymi dziełami i posługami w inspektorii a także z innymi instytucjami na danym terytorium, troszczyć się o formację i przygotowanie wychowawcze i salezjańskie wychowaw- ców do tego specyficznego zadania.

Dykasteria ds. duszpasterstwa młodzieżowego poparła i towarzy- szyła różnym inicjatywom w tym znaczeniu, np. Spotkanie europej- skie na temat imigracji (Barcelona 2003); Spotkanie regionalne na te- mat wychowania i przysposobienia do pracy młodych (San Salvadore 2004); następnie Spotkanie poświęcone propozycji pracy w pedago- gii salezjańskiej dla młodzieży zagrożonej (Medellin 2006); Spotka- ne na temat formacji zawodowej i przysposobienia do pracy (Afryka i Madagaskar – Johannesburg 2004). Istnieją też różne uzgodnienia regionalne lub krajowe, które popierają pracę w sieci i uważne włą- czenie i współpracę z instytucjami społecznymi, które pracują na tym polu: Koordynamento YAR („youth At pisk”) w Indiach, SCS we Włoszech, „Platforma Social” (Hiszpania) i inne.

W animacji i koordynacji tego sektora wielką doniosłość mają „Biura planowania i rozwoju” ustanowione w wielu Inspektoriach. Biura te pomagają inspektoriom w strategicznym planowaniu ich udziału w rozwoju i w poszukiwaniu źródeł finansowania tych pro- jektów. Bardzo ważną jest praca wspólna między tymi biurami i de- legacja inspektorialna dla duszpasterstwa młodzieżowego, by zapew- nić włączenie tych projektów do PEPS inspektorialnego i popierać równocześnie systematyczne planowanie i wymagającą weryfikację celów PEPS 40 .

3.7 Inne obecności i mniejsze formy służby dla młodzieży

W złożonym i pluralistycznym społeczeństwie obserwujemy po- wstawanie nowych miejsc i form wychowania młodzieży, które pro- ponują modele i style życia, mogące zafascynować masy młodzieżo- we; mowa tu o szkołach paralelnych mass-media, o związkach zain- teresowania sprawami muzycznymi i sportowymi, turystyką, nowymi formami zaangażowania społecznego czy kościelnego, sferą wolnego czasu, stały się nowymi miejscami identyfikacji osobistej. Aby odpowiedzieć na tę nową sytuację rozwinęły się w całym świecie salezjańskim nowe rzeczywistości i zrzeszenia młodzieżowe,

40 Por. Konkluzje Spotkania na temat Biur planowania i rozwoju. Rzym, Dom Generalny 2005.

nowe formy wychowawcze, funkcje i dzieła bardziej żywe i lekkie, zdolne odpowiedzieć i dostosować się do zmiennych potrzeb i ko- nieczności z większą wolnością działania i inicjatywy. Rzeczywisto- ści te używają najwięcej możliwości komunikowania się ze środo- wiskiem naturalnym młodzieży, bardziej niż stabilność środowiska fizycznego; obdarzają przywilejem spontaniczność kontaktów i wol- ność przyłączenia się, centralne miejsce osoby bardziej niż struktury i projekty; podtrzymują głęboką łączność między różnymi rzeczywi- stościami i pracują w cichym wzajemnym oddziaływaniu z innymi instytucjami i służbami na terytorium, starając się dać odpowiedź ogólną tym sytuacjom. Jest stosunkowo łatwiej włączyć w nie samą młodzież w przekonaniu, że droga, którą należy razem przebyć jest w ich rękach. Oto niektóre z tych nowych form i obecności wśród młodzieży.

1. Salezjański Ruch Młodzieżowy

Jedną z form obecności wśród młodzieży, bardziej popularną i to- lerancyjną jest Salezjański Ruch Młodzieżowy (MGS). Jest to Ruch o charakterze wychowawczym, dostępny dla wszystkich młodych, aby się stali podmiotami i protagonistami ich wzrostu ludzkiego i chrześcijańskiego, a przez zapał misyjny byli otwarci na tych, któ- rzy są daleko i mieli wolę wpływania na terytorium i na społeczność cywilną, włączenia się i pomoc dla Kościoła lokalnego.

Grupy i stowarzyszenia młodzieżowe, które chociaż zachowują swoją autonomię organizacyjną, identyfikują się w duchowości i pe- dagogii salezjańskiej, tworzą w sposób wyraźny czy niewyraźny Sa- lezjański Ruch Młodzieżowy.

Jego animacja jest podzielona między grupy Rodziny Salezjań- skiej a szczególnie między salezjanów i Córki Maryi Wspomożycieli. Ważnym momentem dla Ruchu było „Forum Światowe”, które odby- ło się w Turynie i Rzymie z okazji roku 2000: w miejscach związa- nych z początkami charyzmatu salezjańskiego, reprezentanci różnych inspektorii dzielili się swoim doświadczeniem Ruchu, wielkimi wy- zwaniami, które dzisiaj przeżywa świat młodzieży, nowymi możli- wościami odpowiedzi i zaangażowania, aby zakończyć przedstawia- jąc wszystkim młodym Ruchu pewne linie pracy na następne lata. To końcowe orędzie Forum dało obraz odniesienia animacji, która się rozwinęła w tych latach poprzez różne inicjatywy:

- doroczne orędzie Ks. Generała do młodzieży zrzeszonej w MGS z okazji święta Księdza Bosko jako przedmiot studium i refleksji w grupach;

- pogłębienie tożsamości Ruchu (niektóre Inspektorie opracowały „Kartę tożsamości MGS”);

- wzrost protagonizmu młodzieży w różnych koordynacjach inspekto- rialnych lub międzyinspektorialnych Ruchu (szczególnie w ubiegłym sześcioleciu została utworzona Koordynacja europejska MGS z szero- kim uczestnictwem samej młodzieży, jako owoc z Confronto 2004);

- wiele spotkań inspektorialnych i regionalnych grup MGS, jako „Campobosco” z Hiszpanii i Portugalii, liczne pielgrzymki grup mło- dzieży do miejsc związanych z początkami charyzmatu salezjańskie- go, spotkania europejskie jak „Confronto” i Eurizon, spotkania grup MGS z Argentyny, Brazylii, a także „Boscoree” dla skautów Księdza Bosko z Indii, itp.;

- zaangażowanie na korzyść formacji systematycznej i pogłębionej animatorów i rozwój w wielu Inspektoriach „drogi formacji chrześ- cijańskiej dla różnych grup”; wewnątrz MGS tworzą się różne ruchy i stowarzyszenia o charakterze wyraźnie ewangelizacyjnym;

- większa obecność MGS w Kościołach lokalnych, itp. MGS jest rzeczywistością obiecującą włączyć wielu chłopców, nastolatków i młodzieńców, wymaga jednak coraz większego wysił- ku, bardziej systematycznego i skoordynowanego dla ewangelizacji i formacji chrześcijańskiej zgodnie z wartościami salezjańskiej du- chowości młodzieżowej, aby troszczyć się o formację i towarzysze- nie osobiste animatorów, dla promocji solidarnego zaangażowania z innymi młodymi, zwłaszcza uboższymi i zagrożonymi i dla obec- ności czynnej i odpowiedzialnej w różnych środowiskach młodzień- czych, w społeczeństwie i w Kościele.

W czasie ostatniego sześciolecia pomnożyły się i pogłębiły propo- zycje pielgrzymek młodzieżowych do miejsc salezjańskich w Tury- nie i na Colle Don Bosco, zwłaszcza z inspektorii europejskich, spot- kania duchowości (rekolekcje w miejscach salezjańskich z młodzieżą i dorosłymi...), spotkania formacji salezjańskiej dla laików współpra- cowników, doświadczenie formacyjne dla młodych przed nowicjatem z niektórych inspektorii salezjańskich Europy itp. Inspektoria ICP czyni poważny wysiłek aby przy pomocy inspektorii europejskich i ubogacić lepiej koordynować zespoły salezjańskie, które animują Progetto Colle i Valdocco. Zgromadzenie jest za to wdzięczne.

Rozpoczęto również przy pomocy i współpracy Instytutu ducho- wości z UPS refleksję i sprawę podziału pomiędzy odpowiedzialnymi za salezjańskie domy duchowości w Europie (maj 2004); zidentyfiko- wano podstawowe elementy dla propozycji salezjańskiej duchowości młodzieżowej, które mogą otrzymać w tych domach a także obowiązki salezjańskiego domu duchowości w planie duszpasterskim inspektorii.

2. Wolontariat

W tych latach rozwinęła się w Inspektoriach i w MGS wielość grup i stowarzyszeń wolontariatu, zwłaszcza młodzieżowego. KG24 uznała rzeczywistość wolontariatu jako nowy styl otwarcia na dru- giego, zwłaszcza na polu ubóstwa i marginalizacji, jako wyzwanie przeciw niesprawiedliwości i panującemu egoizmowi, jako szczegól- ną odpowiedź powołaniową i ważne potwierdzenie procesu wycho- wawczego przeżytego przez młodzież razem z salezjanami  . W Zgromadzeniu wolontariat rozwija się ciągle dzięki licznym grupom i organizacjom. W niektórych regionach rozwija się zwłasz- cza wolontariat lokalny lub krajowy, zarówno misyjny jak społeczny lub powołaniowy (Ameryka); w innych jest mocno rozwinięty wo- lontariat międzynarodowy i misyjny (Europa); inne znów otrzymują wolontariuszy (Afryka i Azja).

Wolontariat salezjański realizuje się normalnie jako znacząca oferta dla młodych, którzy przeszli drogę formacyjną duszpasterstwa młodzieżowego i to pomaga im dojrzewać i pogłębiać ich wybór po- wołaniowy zaangażowanego życia chrześcijańskiego; często jednak staje się również okazją znaczącą kontaktu i oferty ewangelizacyjnej dla młodych, którzy przybywają spoza naszych dzieł.

41 Por. KG24, n.26.

Dykasterie ds. duszpasterstwa młodzieżowego i ds. misji opra- cowały dokument :”Wolontariat w posłannictwie salezjańskim” ubogacając go wkładem ze spotkania międzynarodowego w 2000 r. i doświadczeniem inspektorii i ONG salezjańskimi. W tym dokumen- cie przedstawia się tożsamość wolontariatu salezjańskiego, niektóre wymagania i podstawowe warunki dla jego rozwoju, dla formacji i towarzyszenia wolontariuszy i dla animacji i promocji wolontariatu salezjańskiego w Inspektoriach i w Zgromadzeniu.

Dokument ten został w roku 2007 przedstawiony całemu Zgroma- dzeniu w siedmiu spotkaniach regionalnych, aby był znany i wykony- wany w poszczególnych Inspektoriach poprzez Plan inspektorialny wolontariatu, włączony do PEPS inspektorialnego.

4. Perspektywy na przyszłość Salezjańskiego Duszpasterstwa Młodzieżowego

Po ukazaniu jak się rozwijało i jak się dzisiaj dzieli Duszpaster- stwo Młodzieżowe w Zgromadzeniu, wraz ze szczerym podziękowa- niem Bogu za wielość dobra, jakie On wzbudził wśród nas w posłudze dla młodzieży siłą uroku Księdza Bosko i jego charyzmatu, za hojne zaangażowanie się tylu współbraci, współpracowników świeckich i samych młodych, chciałbym wam zaproponować i podzielać z wami niektóre perspektywy na przyszłość, z których wiele zostało już za- proponowane przez KG26 jako priorytetowe cele na najbliższe lata.

4.1 Kontynuacja wysiłku przyjęcia i praktykowania modelu Salezjańskiego Duszpasterstwa Młodzieżowego

Widzieliśmy wielki wysiłek Zgromadzenia w ostatnich pięć- dziesięciu latach, aby przemyśleć i odnowić swoją praktykę wycho- wawczą i duszpasterską i wiernie odpowiedzieć nowym potrzebom i oczekiwaniom młodzieży i wartościom inspirującym System zapo- biegawczy Księdza Bosko. Dzisiaj możemy liczyć na te wszystkie kryteria, ukierunkowania, struktury, linie działania, które w dzisiej- szej sytuacji tłumaczą ducha i sposób działania przeżywanego przez Księdza Bosko w pierwszym Oratorium: System Prewencyjny.

Cały wysiłek przemyślenia praktyki wychowawczej zakłada z konieczności otwarcie na nowe schematy i nowe praktyki, na nową mentalność i nową formę organizowania elementów, które składają się na akt wychowawczy, na nową metodologię i nowy sposób zor- ganizowania obecności wśród młodzieży... To, co domaga się jeszcze przemyślenia, zweryfikowania codziennego doświadczenia, to odwaga w przyjęciu nowych perspektyw, nowych ustawień, cierpliwości, by dać czas powolnej przemianie form myślenia i postaw, uczestnictwa, aby procesy przemian nie były realizowane przez jednostki, ale w grupie. Dzisiaj Zgromadzenie ma skuteczny wzorzec Duszpasterstwa Młodzieżowego, czyli konkretną formę, aby ustawiać w sposób struk- turalny i organizacyjny poszczególne elementy praktyki wychowania i duszpasterstwa, aby mieć zapewnioną tożsamość, spójność z celami projektu i jego żywotnym charakterem; model wierny inspirującym zasadom Systemu Prewencyjnego Księdza Bosko odpowiadającego lepiej na potrzeby i sytuacje dzisiejszej młodzieży. Jest więc rzeczą naglącą zaangażować się w dogłębne poznanie tego modelu, przyjąć ustalenia, a przede wszystkim przełożyć go na praktykę w różnych kontekstach i środowiskach. W ostatnich latach poczyniono wielki wysiłek w tym kierunku, należy go jednak kontynuować pomagając poszczególnym salezjanom i wspólnotom lokalnym porównać ich praktykę z modelem, aby ją uczynić bardziej wierną i potrzebną. Szczególnie jest rzeczą ważną przyjąć koncepcję jednolitą i orga- niczną duszpasterstwa ukierunkowanego na osobę młodego człowie- ka a nie tyle na dzieła i posługi, pokonując sektorializm obecny jesz- cze w codziennej praktyce. Należy też wzmocnić wymiar wspólnoto- wy działalności duszpasterskiej, która przede wszystkim przejawia się w zaangażowaniu budowania dzieła salezjańskiego jako wspól- noty wychowawczo duszpasterskiej, w której osoby zajmują naczel- ne miejsce, przeważają relacje międzyosobowe, elementy jedności i współpracy nad troskami związanymi z kierowaniem i organizacją. In- nym aspektem, na który nalegały ostatnie Kapituły jest mentalność pla- nująca, czyli rozważanie działalności duszpasterskiej jako drogi, która stopniowo się rozwija zgodnie z precyzyjnymi celami, które można zwe- ryfikować, a nie jako suma zdarzeń i akcji mało powiązanych ze sobą.

To wszystko zakłada pomnożenie wysiłku formacyjno duszpaster- skiego, zarówno salezjanów jak i współpracowników świeckich. Jest wiele inicjatyw na tym polu, ale trzeba je uporządkować by można je kontynuować w taki sposób, że w każdej wspólnocie wychowawczo- duszpasterskiej utworzy się grupę osób identyfikujących się w pełni z wartościami i z ustawieniem duszpasterstwa salezjańskiego, zdol- nych do zachęcania i kierowania resztą.

4.2 Duszpasterstwo ewangelizujące jasno ukierunkowane na głoszenie Chrystusa i na wychowanie młodych do wiary.

Działalność wychowawczo duszpasterska Zgromadzenia zwięk- sza się wszędzie; potrzeby młodzieży i prośby społeczeństwa i Koś- cioła są coraz to liczniejsze i naglące. Robiąc wszystko, aby na nie odpowiedzieć, narażamy się na ryzyko rozproszenia i pozostawienia w cieniu sensu naszej misji.

W wielu społecznościach i kulturach, w których wypełniamy na- szą posługę wychowawczą i duszpasterską, rozwija się kultura, któ- ra usuwa na margines religie a w sposób specjalny chrześcijaństwo, prowokuje taki styl życia, który sprzyja rozwojowi ubóstwa material- nego i duchowego a powiększa czynniki wykluczenia społecznego. W takim środowisku okazują się często bezwartościowymi i mało ważnymi wartości religijne i motywacje wierzących, które w innym czasie ukazywały się i były znane wychowaniu i promocji ludzkiej. Taka sytuacja zmobilizowała wielu salezjanów i współpracow- ników świeckich, aby odnowić swoją tożsamość powołaniową i poświęcić się zaangażowaniu wychowawczemu i duszpasterskiemu z wielkim oddaniem i poświęceniem; istnieje jednak niebezpieczeń- stwo „duchowej powierzchowności, frenetycznego aktywizmu, bur- żuazyjnego stylu życia, słabego świadectwa ewangelicznego, częś- ciowego zaangażowania w posłannictwo. To z kolei przekłada się na trudność ukazania własnej tożsamości osób konsekrowanych i na apostolską nieśmiałość” 42 .

42 KG26, „Nagła potrzeba ewangelizowania”, n.27.

To wszystko domaga się uchronienia korzeni i motoru naszej praktyki duszpasterskiej, pasji misyjnej „Da mihi animas”, jedynej, która może zagwarantować swoje znaczenie i skuteczność i ukie- runkować naszą wieloraką działalność wychowawczo-duszpasterską w ewangelizację i wychowanie do wiary, gdzie wszystko znajduje swoją jedność i swój sens 43 .

W świetle tych linii działania zaproponowanych przez KG26 na temat ewangelizacji, podaję niektóre priorytety, które powinny cha- rakteryzować duszpasterstwo młodzieżowe w najbliższych latach:

1. Duszpasterstwo bardziej misyjne, które chce „z radością i odwagą zaproponować młodzieży przeżywanie ludzkiej egzystencji tak, jak ją przeżywał Jezus Chrystus”  . Dzisiaj nie wystarczy umieścić mło- dych w dobrym środowisku o wielu działaniach i propozycjach, ani po prostu dać im formację katechizmową, czy przyzwyczaić ich do praktyk religijnych (modlitwa, sakramenty); potrzeba jasnej i wyraź- nej propozycji głoszenia Jezusa Chrystusa, który pobudzi w młodych wolę poznania Go i pójścia za Nim; jest więc koniecznym pouczać ich i wdrażać do modlitwy chrześcijańskiej, do lektury i medytacji Słowa Bożego; potrzeba też wzbudzić w nich pragnienie zaangażo- wania się na drodze systematycznego pogłębienia wiary i pomóc im ułożyć własne życie zgodnie z wartościami ewangelicznymi.

2. Ewangelizacja w pełni włączona w wychowanie. Salezjańskie Duszpasterstwo Młodzieżowe żyje i rozwija się na polu wychowa- nia,stara się popierać w młodych nie tylko życie chrześcijańskie ale także kulturę pobudzającą do wiary i do wartości ewangelicznych, co byłoby alternatywą kultury środowiskowej, charakteryzującej się sekularyzmem, relatywizmem, subiektywizmem, konsum izmem Obserwacja treści kulturalnych, które ukazują się w codziennym roz- woju dzieła, nie zawsze zwraca uwagę na którą zasługuje aby zagwa- rantować spójność pomiędzy treściami przekazanymi lub metodami

43 Por. Przemówienie końcowe Ks. Generała na KG26: pierwszy klucz lektury dokumentu kapitulnego: „Rozgrzać serca współbraci”.

44 KG26 „Nagła potrzeba ewangelizowania”. Linie działania 5, n.36.

używanymi a wartościami wiary chrześcijańskiej (spotkanie kultury i wiary) by zapewnić życie chrześcijańskie zdolne określić ewange- licznie życie prywatne, zawodowe i społeczne osób. Dziś więc jest rzeczą naglącą zorganizować zaangażowanie duszpasterskie, trosz- cząc się szczególnie o integrację ewangelizacji i wychowania według logiki systemu prewencyjnego 45 . ewangelizacja zdolna przystosować się do warunków rozwojowych młodzieńca, która będzie się trosz- czyć o rozwój podstawowych postaw ludzkich, czyniąc możliwym osobiste otwarcie na Boga i spotkanie z Jezusem, uważne na wartości i wizje życia, jakie przeżywają młodzi aby ich przemienić w świetle Ewangelii; wychowanie zdolne ukształtować mentalność, pobudzić wizję życia otwartego na wymiar religijny, dojrzewanie wyborów życia pobudzonych przez Ewangelię Jezusa; wychowanie uważne, w sposób szczególny na rozwój wymiaru religijnego osoby i do pro- mowania fundamentalnych postaw, by otworzyć się pozytywnie na wiarę; wychowanie, które będzie się troszczyć o formację świado- mości moralnej i będzie wychowywać młodych do zaangażowania społecznego zgodnie z inspiracją nauki społecznej Kościoła.

4.3 Pogłębić i umocnić wymiar powołaniowy w każdej propozycji duszpasterskiej

Animacja i ukierunkowanie powołaniowe są istotnymi elemen- tami Duszpasterstwa Powołaniowego, które pomaga każdemu mło- dzieńcowi uczynić wybory odpowiedzialne w życiu w świetle wiary. „Dziś, jak nigdy dotąd, odczuwamy wyzwanie do tworzenia kultury powołaniowej w każdym środowisku, tak, aby młodzi odkryli ży- cie, jako powołanie i żeby całe duszpasterstwo salezjańskie stało się naprawdę powołaniowym” 46 . Jednak najlepsze duszpasterstwo mło- dzieżowe nie tworzy powołań apostolskich i do życia konsekrowa- nego bez specyficznej uwagi na wyraźne wezwanie powołaniowe, na zdecydowaną propozycję osobistą, na stałe towarzyszenie duchowe.

45 KG26, „Nagląca potrzeba ewangelizowania”. Por. Linie działania 6, n.41

46 KG26, „Konieczność wezwania”, n.53.

Brak powołań uwrażliwił wspólnoty i współbraci na przemyślenie sposobów animacji powołaniowej; jest ona jednak jeszcze pomyślana i urzeczywistniana jako zadanie uzupełniające w zwyczajnej pracy wychowawczej i duszpasterskiej, realizowane przez niektórych od- powiedzialnych i współbraci szczególnie wrażliwych. To zuboża dwa procesy: duszpasterstwo młodzieżowe, które nie potrafi ukierunkować młodych na wizję powołaniową ich życia, która by ich ukierunkowa- ła na wybory ewangeliczne oddania się i służby, a także animację powołaniową bazującej zbytnio na entuzjazmie a mało na głębokiej więzi z wiarą i osobistym kontakcie z Jezusem Chrystusem.

Dlatego jest konieczna zmiana mentalności i modyfikacja praktyki, szczególnie w tych trzech aspektach:

1. Promować w każdym naszym środowisku kulturę powołaniową poprzez duszpasterstwo młodzieżowe zdecydowanie ewangeliza- cyjne, które angażuje młodych do uznania własnego życia jako daru Bożego by odpowiedzieć na niego zdecydowanym zaangażowaniem w służbie dla innych, szczególnie dla bardziej potrzebujących 47 .

2. Zapewnić w każdym procesie wychowania do wiary szczególną uwagę, aby promować u młodych zaangażowanie apostolskie ugrun- towane na relacji osobistej przyjaźni z Jezusem Chrystusem, realizo- wany w zjednoczeniu i współpracy w ramach silnego doświadczenia wspólnoty, dojrzewające w systematycznym zaangażowaniu formacji osobistej 48 .

3. Z odwagą i radością świadczyć o pięknie własnego powołania sa- lezjańskiego całkowicie poświęconego Bogu w posłudze młodzieży, czyniąc z niego wyraźną propozycję i zobowiązując się towarzyszyć im na drodze wyboru i formacji powołaniowej 49 .

47 KG26, „Konieczność wezwania”. Por. n. 60.

48 KG26, „Konieczność wezwania”. Linia działania 9, por. nn.65-67.

49 KG26, „Konieczność wezwania”. Linia działania 8, Por. nn.61-64. Linia działania 10, por. nn.69-73.

4.4 Zwrócenie szczególnej uwagi na młodzież ubogą i zagrożoną jako charakterystyka każdej obecności i dzieła salezjańskiego

Z radością przyznaję, że wzrosła wrażliwość i troska, refleksja i zaangażowanie dla świata z marginesu i problemów młodzieżowych. Rzeczywistość ta nie odnosi się już do szczególnego sektora identyfi- kowanego z jakimś dziełem specjalnym lub animowanym tylko przez jakiegoś współbrata, który miał szczególne uzasadnienie. Zwrócenie uwagi na ostatnich, na ubogich, strapionych staje się „wrażliwością instytucjonalną”, która powoli wciąga wiele dzieł w Inspektoriach. Istnieje jednak jeszcze pewien opór wobec odnowy, podniesienia kwalifikacji, przemiany naszej mentalność i metody wychowania, tak, żeby każda nasza obecność była rzeczywiście dla młodzieży potrze- bującej 50 . Wierni wskazaniom KG25 musimy kontynuować tę drogę i koncentrować nasze wysiłki dla rozwoju niektórych procesów, które pochłaniają całe nasze duszpasterstwo młodzieżowe.

1. Zwrócenie uwagi na młodzież w sytuacji zagrożenia jako charak- terystyka i zadanie każdej obecności salezjańskiej i każdego progra- mu wychowawczego. Nie wystarczy mieć w inspektorii pewne dzieła i zadania wyraźnie poświęcone młodzieży najuboższej; trzeba aby ot- warcie i uwaga podjęte były przez każdą obecność salezjańską, tak, by stało się to charakterystyką jego znaczenia, Jest rzeczą ważną, aby każda wspólnota wychowawcza wyodrębniła elementy środowiska, dynamiki i metodologii lub pewne kryteria oceny mniej lub więcej wyraźne, które rzeczywiście stwarzają selekcję i wykluczenie i za- angażują się w jej przekształceniu; aby popierała obecność, uczestni- czenie i protagonizm młodzieży najbardziej potrzebującej i zagrożo- nej w jej działalności, w grupach, w odpowiedzialności; niech ustali ze szczególną uwagą bardziej odpowiednie elementy pedagogii sale- zjańskiej dla tej młodzieży i `zobowiąże się do ich praktykowania.

50 KG26, „Ubóstwo ewangeliczne”. Por. n.82. „Nowe granice” Por. n.101.

2. Stawiać na przemianę mentalności i tendencji kulturalnych nie tyl- ko, aby odpowiedzieć na bezpośrednie oczekiwania, promując kul- turę solidarności według kryterium „dawać więcej tym, którzy mniej otrzymali”. Ubóstwo i marginalizacja w naszych domach są nie tylko fenomenem ekonomicznym lub społecznym, ale również, i jak sądzę przede wszystkim, fenomenem kulturalnym; jest sposób indywidua- listyczny, konkurujący, hedonistyczny i konsumpcyjny pojmowania życia, który powoduje wyłączenie najsłabszych; nie można więc za- dowolić się tym, by pomóc najbardziej nieszczęśliwym w pokonaniu ich sytuacji marginalizacji, ale nasza interwencja musi stawiać na przemianę ich mentalności a zarazem i społeczeństwa. W tym sen- sie każda wspólnota wychowawczo-duszpasterska musi być bardzo uważna na wartości i style życia które promuje swoim codziennym działaniem wychowawczym.

3. Rozwijać ze specjalną uwagą wymiar religijny osoby uważanej za podstawowy czynnik humanizacji i prewencji. W wizji antropologicz- nej systemu prewencyjnego Księdza Bosko wymiar religijny jest ele- mentem podstawowym osoby i społeczeństwa;. Dlatego jego rozwój, aż do głoszenia Jezusa Chrystusa jest wymogiem koniecznym sale- zjańskiej propozycji wychowawczej. Sądzimy, że w relacji osobistej z Bogiem, poprzez tajemnicze drogi Ducha Świętego, który działa w sercu każdej osoby a w sposób szczególny osób ubogich i potrze- bujących, znajdą się energie podejrzane dla budowania osobowości i dla jego integralnego rozwoju 51 i sądzimy, że to będzie ważnym elementem aby dać nadzieję młodym, którzy cierpią w sposób szcze- gólny fatalne konsekwencje ubóstwa i wykluczenia społecznego. Dlatego każda wspólnota wychowawcza musi zaproponować w programie Wychowawczo duszpasterskim dla tych młodych prak- tykę i drogę, które pobudzą w nich wymiar religijny życia i pomogą im w odkryciu Jezusa jako Zbawiciela 52 . Ta propozycja ewangelizacji powinna włączyć się w zupełności w proces wychowawczy zapobie-

51 J.E. VECCHI, „Zlitował się nad nimi”. AKG 359, s. 33

52 KG26, „Nowe granice”. Linia działania 15. Por. nn.105-107

gania i ratowania i powinna dzielić się na proste odcinki, bardzo do- pasowane do codziennego życia i zgodne z logiką małego ziarenka. Świadectwo wychowawców i wspólnoty wychowawczej, klimat ra- dości, gościnności i rodziny, obrona i promocja godności osobistej, będą pierwszą zapowiedzią i pierwszą realizacją zbawienia Chrystu- sa, ofertą wyzwolenia i pełni życia.

Ta pierwsza iskra niech będzie strzeżona i rozwijana z cierpli- wością i wytrwałością pobudzając zawsze to co pozytywne, które znajduje się w młodym człowieku, świadomość jego godności jego wolność rozpoczęcia na nowo. Cała wspólnota przekaże mu proste ale wartościowe doświadczenia religijne, takie jak chwile modlitwy czy nabożeństw, które mu pomogą otworzyć się na obecność i oso- bistą relację z Bogiem. Poczynając od takich doświadczeń wspólnota chrześcijańska będzie mogła głosić z szacunkiem, ale także z radoś- cią, osobę Jezusa Chrystusa.

4.5 Na nowo zdefiniować nasze obecności by je uczynić bardziej znaczącymi, czyli „nowe obecności”

Głęboka odnowa duszpasterstwa młodzieżowego, aby lepiej od- powiedzieć na potrzeby i wymagania młodych, domaga się, jako koniecznego warunku, ponownego i dogłębnego przyglądnięcia się dążeniom, organizacji i kierowaniu naszymi dziełami. Dlatego też od lat w Zgromadzeniu jesteśmy proszeni aby zreorganizować nasze obecności, aby je przekształcić i uczynić je bardziej znaczącymi, ot- worzyć się na nowe granice czyniąc „nowymi” obecności i popierając nowe 53 .

Czynić nowymi dzieła instytucjonalne, które posiadamy: szkoły, ośrodki formacji zawodowej, parafie, oratoria i ośrodki młodzieżowe, siedziby uniwersyteckie itp. domaga się, aby skupić zadanie wspól- noty salezjańskiej nie tyle na kierowaniu i organizacji dzieła ile na towarzyszeniu i formacji wychowawców i wychowanków zapew- niając im bezpośrednią obecność, na animacji stopniowego postępu

53 Por. KG26, „Nowe granice”, n. 100; Przemówienie końcowe Ks. Generała wygło- szone na zakończenie Spotkania Inspektorów Europy, 5 grudnia 2004. ACG 388, 5.2.

w wychowaniu i ewangelizacji aż do propozycji zaangażowanego ży- cia chrześcijańskiego, we włączeniu szerokiego ruchu osób w projekt salezjańskiego duszpasterstwa wychowawczego otwartego i podzie- lanego. Chodzi również o to, by mieć uprzywilejowaną i zdecydowa- ną uwagę na osoby zagrożone, podejmując odważnie i ze zdolnością tworzenia konieczne wybory; chodzi także o promowanie inicjatyw i projektów, które włączają wielką liczbę osób i instytucji na służbę edukacji i ewangelizacji młodych, pracując w sieci i w jedności ze społeczeństwem i Kościołem.

Nie wystarczy odnowić już istniejące obecności. Często trzeba również zaangażować się, aby stworzyć nowe rodzaje obecności z mocnym projektem ewangelizacji i wychowania do wiary, formacji salezjańskiej dla współpracowników i zespołów, które duchowo ani- mują domy salezjańskie, ośrodki katechetyczne, ośrodki formacyjne dla współpracowników świeckich; obecności animujące i wyraźna propozycja powołaniowa animacji i przewodnictwa stowarzyszeń i ruchów młodzieżowych ewangelizujących, zaangażowanych, wo- lontariatu itp.

By ułatwić to zadanie uczynienia bardziej znaczącą i skutecz- ną obecność salezjańską na jakimś terytorium, lepiej koordynować różne typy obecności salezjańskiej na nim, sprzyjać nowemu roz- mieszczeniu i zdefiniowaniu dzieł, KG25 poprosiła każdą inspektorię o opracowanie Inspektorialnego Projektu Organicznego (POI), aby przedstawił kryteria, warunki i konkretne wymagania potrzebne do osiągnięcia takiego celu 54 . Drogę rozpoczęto, ale musi być kontynuowana poprzez ciągłą weryfikację i odnowienie POI.

4.6 Animacja duszpasterska coraz bardziej złączona i koordynowana przez różne Dykasterie a w szczególności przez Dykasterię ds. misji salezjańskich, dla duszpasterstwa młodzieżowego i przekazu społecznego i misji

Animacja duszpasterstwa młodzieżowego stała się coraz bardziej złożoną: powiększyły się sektory i środowiska z nowymi aspektami,

54 Por. KG25, nn. 82-84. Por. również KG26, „Nowe granice” n. 113.

które należy zorganizować i koordynować. Niektóre z tych aspek- tów są ściśle złączone z innymi, powierzonymi przez Konstytucje innym dykasteriom, na przykład rzeczywistość wolontariatu z jego rozmaitymi rodzajami ma specyficzne i konkretne relacje z misjami (gdy chodzi o wolontariat misyjny); parafia powierzona salezjanom na terenach misyjnych przyjmuje własną dynamikę właściwą stacjom misyjnym i dlatego towarzyszy im dykasteria ds. misji; dykasteria przekazu społecznego poza animowaniem aspektów specyficznych dla środków masowego przekazu i imprez, promuje formację wy- chowawców, aby byli twórcami środowiska bogatego w kontakty i w przekaz; ten aspekt łączy się ściśle z duszpasterstwem młodzie- żowym, które animuje wspólnotę wychowawczo-duszpasterską, pod- stawowy podmiot wychowania i ewangelizacji; formacja duszpaster- ska salezjanów i świeckich musi upewnić się w cichym powiązaniu i w ścisłej współpracy między dykasterią ds. formacji a dykasterią duszpasterstwa młodzieżowego. Tak również inne pola, które zawsze są zależne a które interesują różne dykasterie w taki sposób, że ich animacja nie będzie realizowana tylko przez jedną, pomijając inne.

W takiej sytuacji KG26 poprosiła Ks. Generała i jego Radę, aby w najbliższym sześcioleciu promowano współpracę bardziej orga- niczną między trzema dykasteriami w naszym posłannictwie (Duszpa- sterstwo młodzieżowe, Przekazu społecznego i Misji) w taki sposób, że aby strzegąc jedności organicznej duszpasterstwa młodzieżowego ubogacały się wkładem trzech dykasterii, które animują bezpośred- nio aspekty uzupełniające jedynej misji salezjańskiej: wychowanie i ewangelizacja młodych, zwłaszcza uboższych i z klas ludowych w kulturze głęboko uformowanej przez przekaz społeczny i coraz bardziej zsekularyzowanej, żąda ustawienia wyraźnie misyjnego w którym dałoby się priorytet pierwszemu głoszeniu Ewangelii.

To wskazanie KG26 nie ogranicza się do propozycji organizacyj- nej, ale zakłada szerszą wizję całkowitą i powiązaną z niektórymi centralnymi aspektami posłannictwa salezjańskiego, powierzone tym dykasteriom. Duszpasterstwo młodzieżowe musi być zawsze bardzo misyjne, to znaczy przyjąć charakterystykę i dynamikę działania mi- syjnego, starając się ze specjalną uwagą o odnowę wymiaru religijne- go młodzieży, która znajduje się w środowisku zsekularyzowanym, dając priorytet pierwszemu głoszeniu Jezusa Chrystusa, starając się o dialog z innymi religiami. Duszpasterstwo młodzieżowe musi też zawsze coraz to bardziej przyjmować nową kulturę przekazu spo- łecznego, która dostosowuje styl życia i działania, całość wartości, które charakteryzują środowiska, zwłaszcza młodzieżowe, w których duszpasterstwo młodzieżowe realizuje swoje zadanie wychowawcze i ewangeliczne.

Salezjanin więc, jako wychowawca-pasterz dzisiejszej młodzieży musi przyjąć wiele aspektów misyjnych i komunikatora; wspólnota wychowawczo duszpasterska powinna się stać ośrodkiem przeka- zu o wielkich wartościach ludzkich i chrześcijańskich; salezjańska propozycja wychowawczo duszpasterska musi zapewnić obecność i rozwój wymiaru misyjnego a także dynamikę i wartości świata prze- kazu. Salezjańskie duszpasterstwo młodzieżowe, przekaz społeczny i animacja misyjna są aspektami które dopełniają w sposób organicz- ny całościową realizację Posłannictwa salezjańskiego.

ZAKOŃCZENIE

Drodzy współbracia, chciałem przekazać wam ten list w IV Nie- dzielę Paschalną, którą Kościół poświęca Chrystusowi Dobremu Pa- sterzowi, po to właśnie, aby nauczyć się od Niego, jak to umiał robić nasz kochany ojciec Ksiądz Bosko, który czuł się wezwany, aby przez powołanie i posłannictwo być dobrym pasterzem dla chłopców. Niech Maryja Jego matka i nauczycielka wskaże nam, jak wskazała jemu pole działania, misję do wypełnienia i metodę do zrealizowania.

Z miłością w Księdzu

Ks. Pascual CHAVEZ V. sdb